Бу күннэргэ дьон-сэргэ өрөспүүбүлүкэ Төрүт сокуонугар уларытыыны киллэрэри көҕүлүүр барылы дьүүллэhиигэ араас көрүүлэрин этэллэр, санааларын үллэстэллэр. Барылга этиллэринэн – Конституцияттан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын үлэлиир болдьоҕо “икки болдьохтон ордук буолуо суохтаах” диэн хааччахтыыр нуорманы устуу. Ил Түмэн алтынньытааҕы сессиятыгар бу уларытыыны ылыннаҕына, Ил Дархан икки болдьох кэнниттэн, өссө утуу-субуу талыллар кыахтаныан сөп.

Бу ыллыктаах уонна олохтоох этии дии саныыбын. Туох ордук суолталааҕый? Үлэ түмүгэ, биллэн турар, хааччахтыыр болдьохтон ордук суолталаах. Өрөспүүбүлүкэ салайааччыта дьиҥнээх түмүктэри, экэниэмикэ  үрдээһинин, инфраструктура сайдыытын, дьон олоҕун хаачыстыбата тупсуутун көрдөрөр буоллаҕына - уопсастыбаҕа көдьүүстээҕин дакаастаабыт киһи дуоһунаһыгар салгыы үлэлиир бырааптаах буолуохтаах. Манна чопчу быһаарыы халандаар ыйыытынан буолбакка, өрөспүүбүлүкэҕэ төһө-хачча туһалаабытыгар олоҕуран ылыллыахтаах.

Өрөспүүбүлүкэ сиригэр-уотугар салайыы систиэмэтигэр биир бириинсиптэр үлэлиэхтээхтэр. Ол курдук, өрөспүүбүлүкэ бары муниципальнай тэриллиилэрин баһылыктарын дуоһунастарыгар талыллыылара кинилэр үлэлиир болдьохторун ахсаанынан хааччахтаммат - сокуонунан да уонна устаабынан да. Өрөспүүбүлүкэ үрдүкү дуоһунастаах киһитигэр эмиэ манна тэҥнэээх ньымалар үлэлиэхтээхтэр. Онуоха быыбардааччылар итэҕэллэрэ уонна түмүктэри сыаналааһын - сүрүн критерийинэн буолуохтаахтар.

Ил Дархан үлэтин түмүктэрин сыаналааһыҥҥа утумнаах үлэ уонна уһун болдьохтоох бырайыактары ситэрии улахан суолталаахтар. Бөдөҥ бырайыактар – суоллары уонна энергетика эбийиэктэрин тутууттан саҕалаан, тыа сирин сайыннарыы бырагыраамаларыгар диэри – бары өр сылларга суоттаммыттар. Онон болдьоҕунан хааччахтааһыны туоратыы -  стратегическай сайдыыны харгыстаппакка, салгыы утумнаахтык олоххо киллэриигэ, хайыы-үйэ үлэҕэ киирбит былааннары алдьаппакка, ылыллыбыт соруктары толорууну тиһэҕэр тиэрдиигэ, чопчу түмүктэр баар буолууларыгар улахан оруоллаах буолуоҕар саарбахтаабаппын. Биллэрин курдук, саҥа хамаанда үлэтэ хаһан сөптөөх тэтими тутан, кудуххайдык барыар диэри балачча элбэх бириэмэ, соччо сыра-хара, күүс-кыах көҥдөй ороскуоттаныан сөп. Оттон салгыы саҥа болдьоххо үлэлиир кыаҕы ылбыт хамаанда үлэтин урукку тэтимин өссө күүһүрдэн, түмүктэри ситиһиитэ быдан улаатыан сөп.  

Бу маннык ыллыктаах уонна олохтоох көннөрүүнү киллэрии түмүгэр, демократическай ньымалар тутаах суолталанан тахсаллар: бүтэһиктээх тыл – быыбардааччыларга. Чопчу кинилэр хандьыдаат үлэтин дьиҥнээх дьыалаларынан сыаналаан, дуоһунаһы иккистээн ылара сөптөөҕүн быһаараллар.

Тус бэйэм Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт сокуонугар уларытыылары киллэрэр туһунан көҕүлээһини өйүүбүн. Манна саамай сүрүнэ – өрөспүүбүлүкэ сайдыыта бигэ туруктаахтык, утумнаахтык барыыта, оттон көдьүүстээх быһаарыылар олохтоохтор интэриэстэрин туһугар  ылыллан, олоххо толоруллан иһиилэрэ.