I БОЛГАН ТАВАРЫЛГА I
💥Чазыйлаан адыглар оорларны туткан
2026 чылда Россияның девискээринге чазыйлаан адыглар дугайында интернет четкиде, солун-сеткүүлде бо-ла бижип турарын номчуп, көрүп-даа турар болгай бис. Тывага база дыка хөй адыглар чазыйлааш, мал-маганче халдап, кижилерниң амы-тынынга чедип, кемдээшкиннерни суг чедиргеннер болгай.
Таптыг-ла 1987 чылда Тывага адыглар база чазыйлаан таварылгалар турган. Ол үеде Таңды районнуң ИХК-ниң ажылдакчылары, совхозтарның даргалары-биле быжыг харылзаалыг ажылдап, күскү үелерде оор-суукка удур рейдилээр чаңчылдыг турган. Бир катап “Тока” совхозтуң директору биле ИХК-ниң ажылдакчылары рейдилеп чорупкан бис. Элегес суурдан ырак эвесте Даш-Кажаа кыштагны таварып, Хүн-Көрбес дагның эдээн эрткеш, Каък уунче бар чор бис. Машинаны директор боду мунуп алгаш чораан. Тараа шөлүнде бригада турлааның чоогунга кыштаг чаны-биле дүне 3 шак үезинде эртип чыткаш, 4 аътты өртеп каанын көрүп каан бис. Директор кыштагда малчында аъттар барын билир болгаш, хынап көөрү-биле аъттарның турар черинге халдып чеде берген. Машинаның чырыынга хынап көөрүвүске, «67» дугаарлыг болгаш кондаалайында «СР– совхоз Россия» таңмалыг совхозтуң аъттары болган. Оон дораан малчынның кыштаанга чеде бээривиске, ыттары-даа ээрбес. Бажыңче кирип кээривиске, дөрде 4 аныяк оол удуп чыдырлар.
Бажыңның ээзи туруп кээрге, директор малчынны кончуп:
— Чүү кончуг удуур кижи сен? Машиналыг улус бажыңың чанынга чортуп чедип кээрге, үнүп көрбес-даа, ыттарың суг дааштан ээр-бес — деп айтырган.
Малчын тургаш:
— Дүне кыштагже чазыйлаан адыг халдаан, бо удуп чыдар оолдарже база халдаан болду. Оон оолдар адыгдан корткаш, аъттарын бажың чоогунга өртеп кааш, удуп чыдарлары ол. Хемчик кожуунче бар чыдар оолдар-дыр, Таңдыда төрелдеринге чорааннар — деп, малчын харыылады.
Аъттарның кондаалайында демдээн көргеш, оолдар оорлар деп даргалар дораан билип каан болгаш, удуп чыткан оолдарны оттуруп, чаңгыстап машина иштинге олуртуп алгаш, тайылбырларын ап эгелээннер.
Оолдар баштай хөрлээр бодааннар, ынчалза-даа аъттар оорлаанын чугаалап бергеннер. Барыын-Хемчик районнуң Аяңгаты суурдан Таңдының Арыг-Бажы суурда чурттап турар чаңгыс чер чурттугларынга келгеш, чанарда ферманың аъттарын оорлаан болдулар. Кыштаг чоогунга чазыйлаан адыг халдап кээрге, оттуг-ыяш кыпсып, алгырып-кышкырып тургаш адырлып алганнар болду. Бир бениң эмиин адыг холунуң дыргаа-биле балыглап каанын база чугааладылар.
Аъттарны хавырган дугайында протоколду тургускаш, малчынга быжыглап кааш, оолдарны машинага олуртуп алгаш, Элегес суурга чедип келдивис. Директорнуң ажылдаар өрээлинден Бай-Хаактың милициязынче телефоннаан. Оперативтиг бөлүк «Россия» совхозче үнүүшкүннү кылгаш, Газ-53 маркалыг машиналыг чолаачыларны «С. Тока» совхозтуң малчынының кыштаандан аъттарны чүдүрүп алыры-биле чорудупкан.
Бир эвес адыг оорларже халдаваан болза, олар шагдааларга туттурбас турган боор.
https://vk.ru/wall-201111625_72289