ХИКӘЯЛӘР (РАССКАЗЫ)

– Исәнме, дустым, – дип кочып алды аны шактый гына юанаеп киткән Зилә. Әйтерсең лә алар арасында бернинди ызгыш булмаган да биш ел буе күрешми тормаганнар. – Көчкә таптым адресыңны. Радельдән күпме сорадым, партизанмыни – бер сүз дә дәшми. Аптырагач, университетка барып белештем. Ерак туганым иде, мин әйтәм. Ашыгыч хәбәр җиткерәсем бар иде. Аптырата торгач, тәки бирделәр адресыңны. Туганым дип... Ялганламадым анысы үзе. Туганлаштык бит инде... Әйе... – шул урында Зилә төртелеп калды.
– Әйдә, аш бүлмәсенә уз, Зилә, чәй эчәрбез, – дип чакырды ни дип әйтергә дә белми аптырап калган Мәдинә.
– Әйе шул, чәй әйбәт булыр иде. Юлда тамагым кипте. Менә, күчтәнәчләр дә алып килдем, – дип Зилә пакетындагы торт, җиләк-җимеш ише күчтәнәчләрен өстәлгә төзде. – Болары – Аязга. Азрак кием-салым, уенчыклар, – дип зур гына пакетны Мәдинә янына куйды.
– Рәхмәт, Зилә. Кирәкмәс иде. Аязның бар әйбере дә бар...
– Син алай димәле, дустым. Мин синең белән дусларча, туганнарча димме... сөйләшергә килдем. Без бер-беребезгә чит кешеләр түгел бит. Кичер син безне, Мәдинә. Бигрәк тә мине. Ничә ел буе сине дошманга санап йөрдем. Мин бит... Синең белән яшәгәндә, Радель нинди тәртипле иде. Укуын да яхшы тәмамлады, эшләде дә. Әнә хәзер... Төннәр буе дуслары белән каядыр чуала. Ниндидер яшь студент кыз белән очраша башлаган.
– Мин Радельгә ачу сакламыйм, Зилә. Мин үзем аерылышырга теләдем. Үз яшендәге кызга гашыйк булган икән, нишләп мин аны көчләп янымда тотыйм?
– Соң... гашыйк булган дип. Ул бит аңа өйләнергә теләми. Тиз генә өйләнмим, рәхәтләнеп үзем өчен яшим ди бит, чукынчык.
– Син аның өчен кайгырма, Зилә. Радель – акыллы егет. Чынлап та, иртә гаилә корып, үзе өчен яшәргә өлгермәде ул. Азрак дуслары белән күңел ачсын. Начар юлга кереп китә торган егет түгел ул. Вакыты җиткәч, яңадан гаилә дә корыр, менә күрерсең.
– Мин бит... теге юлы... Моның шулай тәмамланасын сиздем. Сез өйләнешергә җыенгач. Шуңа каршы идем. Менә хәзер син дә ялгыз калдың. Җитмәсә бала белән... Ә вакытында үз тиңеңне тапкан булсаң...
– Мин бу хакта озак уйландым, Зилә, – диде Мәдинә, чынаякларга чәй өстәп. – Радель киткәннән соң башта миңа бик авыр иде. Төннәр буе елап чыктым. «Яшь егеткә кияүгә чыгып ялгыштым бугай», – дип уйладым. Тик азрак тынычлангач, бу уйларның ялган булуына төшендем, Зилә. Әйе, мин хәзер ялгыз калдым. Тик мин бәхетсез түгел. Радель белән бергә булган вакыт – минем гомеремнең иң бәхетле еллары. Әгәр яңадан кирегә кайтып тормышны үзгәртергә мөмкинлек бирсәләр дә, мин яңадан мәхәббәтемне сайлар идем. Мин беләм, Радель дә мине яратты. Без бергә бик бәхетле идек. Син хаклы, яшь аермасы безнең гаиләне җимерде. Мин – инде иллегә якынлашып килүче хатын. Радель – япь-яшь егет. Безнең дөньяга карашыбыз төрле. Алга таба аны үз янымда тотарга тырышсам, без барыбер бәхетле була алмас идек. Мин моны аңладым. Шуңа аны үз тормышымнан җибәрергә булдым. Мин аны хәзер дә яратам, Зилә. Шуңа аның бары тик бәхетле булуын телим. Ә мин аңа гомеремнең иң бәхетле мизгелләре, улым Аяз өчен бик рәхмәтле. Башкалар кебек булу өчен генә кияүгә чыгып, гомерең буе яратмаган кеше белән яшәүгә караганда берничә ел шашып яратып яшәвең мең артык.
– Без сине ташламабыз, Мәдинә. Аяз – безнең оныгыбыз бит. Кирәк булганда әйт. Һәрчак ярдәм итәрбез.
– Рәхмәт, дустым. Аллага шөкер, тормышыбыз җитеш. Безгә берни дә кирәкми. Теләгән вакытта Аязны килеп күрә аласыз.
Шулчак ишектә күзләрен уып басып торучы Аяз күренде.
– Тордыңмы, улым, – дип кочып алды аны Мәдинә. – Таныш бул улым, бу синең дәү әниең. Дәү әниеңне дә коч әле, улым.
– Дәү әни? – малай Зиләгә аптырап карады. – Минем дәү әнием дә бармыни? Ә нишләп ул элек килмәде?
– Дәү әниең дә, дәү әтиең дә бар, улым. Алар бик еракка киткәннәр иде. Менә хәзер сине сагынып кайтканнар. Моннан соң син алар белән еш күрешерсең, яме?
Малай куркып кына Зилә янына атлады. Тәүге тапкыр оныгын кочагына алган хатын шатлыктан елый иде.

ТӘМАМ.

ярдәм итте, төпле киңәшен бирде...
– Әни-и-и, кара мин ничек очам! – канатлы атка атланып, карусельдә әйләнгән Аязның шатлыклы тавышы Мәдинәне уйларыннан бүлдерде. Аларның мәхәббәт җимеше – уллары ике тамчы судай әтисенә охшаган. Күзләре генә Мәдинәненке сыман яшькелт төстә.
Шулчак Мәдинәнең карашы ерактан аларга таба атлаучы ир-атка төште. Тукта, Радель түгелме соң бу? Эш урыны бу тирәдә түгел. Паркка баруларын шалтыратып та әйтмәде Мәдинә. Эшеннән бүлдерергә теләмәде. Каян белеп килде икән? Аларга таба атлаган Радель кинәт башка якка таба борылды һәм, каяндыр килеп чыккан яшь кенә кызны култыклап, китеп тә барды. Мәдинә ни уйларга белмичә тораташтай катып калды...

***

– Кем ул? – авыр сөйләшү алдыннан улын күрше кызына калдырган Мәдинә табын артына утырганнан соң сүз башлады.
– Кем турында сөйлисең, бәгырем? – дип аңламаганга салышты ир. – Аяз кайда?
– Мин сезне бүген паркта күрдем... Эш буенча очрашу дип ялганлап маташма. Мин беркатлы кыз бала түгел.
– Син минем арттан күзәттеңме? – Радельның күз карашы усалланды. – Кешенең шәхси пространствосы булырга тиешлеге хакында ишеткәнең бармы синең?
– Син аны яратасыңмы? – Мәдинә үзен тыныч тотарга тырышты.
– Тыңла әле, Мәдинә, – Радельның тавышы йомшара төште. – Безнең арада берни дә булмады. Ант итәм, мин сиңа хыянәт итмәдем.
– Ә чит кызлар белән кочышып парк буйлап йөрү – хыянәт түгелме? Синең өчен нәрсә соң ул хыянәт?
– Аңламаганга сабышма инде, бәгырем. Минем ни турында әйтергә теләгәнемне син болай да бик яхшы аңлыйсың.
– Син аны яратасыңмы? – хатын сорауны тагын кабатлады.
– Юк, мин аны яратмыйм! – ир урыннан сикереп торды. – Тик мин мондый тормыштан да туйдым. Эш, өй, кичке аш. Көн саен бер үк хәл. Ни генә эшләргә тотынсам да, син алдан ук ничек булачагын беләсең, барысын да синең план буенча эшлибез. Юк, мин сине гаепләмим. Син – бик әйбәт хатын. Бер генә дә килмәгән ягың юк. Тик миңа болай яшәү кызык түгел, аңлыйсыңмы? Минем тормышымны үзем, синең киңәшләреңнән башка хәл итәсем, кайчак туйганчы күңел ачасым килә. Арыдым мин, Мәдинә, – Радель куллары белән башын кысты. – Кичер мине, зинһар. Мин үзем дә буталып беттем. Аз гына вакыт бир миңа. Башка ул кызның янына да килмәм. Бу бары тик вакытлы мавыгу гына иде. Кичер...
...Икенче көнне Радель өйгә таң белән генә кайтты. Бәйрәмнәрдә дә шәрабтан башка исерткеч эчемлекләр капмаган ир шыр исерек иде. Төне буе елап чыккан Мәдинә аңа бер сүз дә әйтмәде. Аягында көчкә басып торган иргә кереп ятарга ярдәм итте дә ярсып-ярсып Радельнең киемнәрен чемоданга тутырды.
Ир уянганда, Аяз бакчада иде әле.
– Кичәге сөйләшүдән соң бик авыр булды, Мәдинә, – диде ул хатыны пешергән тавык шулпасын ашаганнан соң. – Дус малайлар белән азрак ял иттек. Валлаһи дип әйтәм, бусы азаккысы-соңгысы. Кичер мине...
– Мин сиңа үпкәләмим, Радель. Тик башкача болай яши дә алмыйм. Әйдә аерылышабыз. Синең үз тормышың, минем – үземнеке.
– Ә бала?
– Аязны теләгән вакытыңда килеп күрерсең. Бергә яшәмичә дә менә дигән әти булып була.
Ни гаҗәп, Радель берни дип тә җавап бирмәде. Тыныч кына Мәдинә җыеп куйган чемоданын алды да ишеккә таба атлады.
– Хуш, Мәдинә!
– Сау бул! – ирексездән күзеннән атылып чыккан күз яшьләрен күрсәтмәс өчен, Мәдинә урыннан тормады. Радельның ишек япканын көтте дә өстәлгә капланып үксеп елап җибәрде.
Радель киткәннән соң Мәдинә янәдән эшкә чыкты. Студентлар арасында кайнашып, буш вакытында Аязны цирк, зоопарк ише җирләргә йөртеп, күңелсез уйларга бирелеп утырырга вакыты да калмады.
Аерылышу турындагы күңелсез уйлар тәмам онытылды дигәндә, аны балачак дусты Зилә эзләп тапты. Ял көне иде. Аяз торганчы дип, иртәнге аш әзерләп йөргән Мәдинә, кыңгырау тавышын ишетеп, аптырап калды. «Кем йөри икән шулай иртән? Берәрсе ялгышып баскандыр инде», – дип уйлап, ишекне ачып җибәрсә, кулларына берничә пакет күтәреп килеп кергән Зиләне күреп аптырап калды.

инде сөйгәненең шулай сүзсез-хәбәрсез югалуы аның йөрәген әрнетте. Әнисен тыңлап, аерылышырга уйласа да, һичьюгы бу хакта әйтергә, аңлашырга була иде бит. Мәхәббәттән алай куркакларча качмыйлар. Ә бәлки... Бәлки, Радель Мәдинәне бөтенләй яратмагандыр... Бу хисләр бары тик вакытлыча мавыгу гына булгандыр... Хатын ачудан телефонын читкә томырды да күз яшьләренә ирек бирде...

***

– Әнием, бу чәчәкләр сиңа, дөньядагы иң-иң матур әнигә, – малай кулларындагы бәләкәй кәгазь чәчәкләрне әнисенә сузды. – Без аларны бакчада ясадык.
– И, рәхмәт инде, улым. Бигрәк матур чәчәкләр.
– Син алардан да матуррак.
– Каян болай сөйләргә өйрәндең соң, Аяз? Кем өйрәтте сине?
– Әти гел шулай әйтә: безнең әниебез дөньяда иң матуры, ди.
– Ул әйткәч, дөрестер инде, улым.
– Ә без хәзер өйгә кайтабызмы, әнием?
– Нишләп алай дип сорыйсың, улым? Кайтасың килмиме әллә?
– Килә. Тагын паркта уйныйсым килә. Шикәрле мамык һәм туңдырма ашыйсым килә! Карусельдә дә әйләнәсем килә!
– Ай-һай, планнарың зурдан икән синең, улым, – диде Мәдинә, елмаеп. – Ярый соң, алайса, әтиең кайтканчы, азрак паркта йөрик. Көне дә бик матур.
– Ур-ра! Узган атнада әйләнгән карусельда әйләнермен әле, яме? – Аяз, сикерә-сикерә, машинага таба йөгерде. Улының шатлануын күреп, Мәдинәнең дә кәефе күтәрелеп китте.
«Әле ярый, теге вакытта, кеше сүзеннән куркып, мәхәббәтемнән баш тартмадым, – дип үзалдына уйланды ул, машинасын кабызганда. – Бу бәхетле тормышны төшемдә дә күрмәгән булыр идем».
...Берничә көн югалып торганнан соң Радель аны үзе эзләп тапты ул вакытта.
– Мәдинәм, зинһар, гафу ит. Әни мине өйгә алып кайтып китте дә телефоннын симкасын бөтенләй яшереп куйды. Көннәр буе синең белән араны өзү, укырга башка шәһәргә күчү турында сөйләнделәр. Бүген көчкә алар яныннан чыгып киттем. Әти соңыннан: «Ярар, үз тормышыңны үзең хәл ит, ләкин сүзебезне тыңламаган очракта башка бездән ярдәм көтмә», – дип юллык акча бирде. Әйдә бүген үк ЗАГСка гариза язабыз, ә? Син минем тулай торакта яшәвемә, стипендиям аз булуга карама. Мин иртәгә үк эш эзли башлыйм. Икебезгә җитәрлек акчаны каян да табармын.
Кайгырудан күзләрен сагыш баскан Мәдинә, ризалыгын белдереп, сүзсез генә баш какты.
Туйны зурлап үткәрмәде алар. Радельнең әти-әнисе чакырган очракта да килмәячәге көн кебек ачык иде. Мәдинә кечкенәдән әтисез үсте. Әнисе дә берничә ел элек вафат булды. Иң якын дусларын гына чакырдылар да язылышканнан соң бергәләшеп ресторанга киттеләр. Инде ак күлмәкләр киеп кияүгә чыгудан күптән өметен өзгән Мәдинә бик бәхетле иде ул көнне.
Туйдан соң Радель Мәдинәнең фатирына күченде. Хатын фатирында яшәү ирләрчә түгел дип карышса да, Мәдинә үзенекендә нык торды. «Гаилә булгач, ирнеке-хатынныкы юк. Яши-яши зуррагын да алырбыз. Фатир була торып кешенекен яллап яшәү – җүләрлек». Шулай матур гына яшәп киттеләр.
Алга таба тормышлары әкрен генә үз җаена акты. Бер карасаң, гади генә яшәде алар. Мәдинә балага узганнан соң Радель читтән торып укуга күчте, бер шәхси фирмада эшли башлады.
Эштән арып кайткан ирен Мәдинә тәмле ашлар белән каршылады. Сирәк кенә кино, театрларга йөрделәр. Бала туганнан соң күңел ачулары бергәләп урамда яки паркта йөреп керүдән узмады. Радельнең әти-әнисе алар йортына аяк басмады. Аязны чит кешегә калдырып күңел ачып йөрергә Мәдинә үзе теләмәде. Тик менә шул көндәлек мәшәкатьләр, йокысыз төннәрдән дә тәм таба белде Мәдинә. Ярты ел гомерен ялгызы яшәп, күңелендә җыелган бар наз-мәхәббәтен гаиләсенә бирде. Радель эштән кәефсез кайткан вакытларда да җылы сүзе, назлы карашлары белән сөеклесенең күңелен җайлый белде. Радель дә әйбәт ир булып чыкты. Баштарак Мәдинәдән иптәш кызлары: «Студент егеткә кияүгә чыгып, зур бала карап ятасың бар әл», – дип дусларча көлсәләр, гаиләсе өчен уку өстенә көннәр буе эшләп, кичләрен бала тәрбияләргә дә ярдәм иткән ирне күреп, тел генә шартлаттылар. Әйе, гади генә булса да, аларның тормышлары күпләрне көнләштерелек иде. Бервакытта да чынлап торып сүзгә килгәннәре булмады. Бер-берсен күз карашыннан ук аңлыйлар. Кирәк вакытта Мәдинә сабыр була белде, иренә укуында да һәрчак

Йөрәгеңне тыңла (хикәя)
Лилия ЗАКИРОВА
2. (Ахыры.)
Гадәттәгечә лекцияләрдән соң Радель аны университет ишеге төбендә көтеп тора иде. Ишектә Мәдинә күренүгә, егет, кояштай балкып, аның каршысына йөгерде, иңеннән кочып алды.
– Син нәрсә инде, Радель. Студентлар күрсә? – дип ризасызлык белдерде хатын.
– Без шулай гомеребез буе кешедән яшеренеп яшәргә тиешмени, Мәдинәм? Мин бит сине яратам! Моның ни гаебе бар? – Радель, аптырап калган Мәдинәне кочагына алып, шашып-шашып үбә башлады.
– Радель, улым?!
Таныш тавышны ишетеп, Мәдинәнең йөрәге ярылырдай булып типте. Бу тавыш Зиләнеке иде. Әле генә бу дөньяда икәү генә булган кебек бер-берсенә сыенган пар, оят эштә тотылган кебек кызарынып, карашларын аска төбәде.
– Мәдинә? – улы белән үбешеп торучы хатынның кем булуын әле генә күреп алган Зиләнең ачудан маңгаена тир бәреп чыкты. – Нишләвең бу, Мәдинә?
– Әни? Син ни... чек монда... килеп чыктың? – көтелмәгән очрашудан Радельнең сүзләре өзек-өзек булып чыкты. – Икенча атнада үзем кайтам дип сөйләштек бит.
– Эш буенча килгән идем, улым. Беррәттән синең хәлне дә белеп чыгыйм дидем. Соңгы вакытта безнең янга сирәк кайта башладың. Менә нидә икән эш. Оят түгелме сиңа, Мәдинә?
– Син аны кайдан беләсең, әнием?
– Син берни дә белмисең, димәк. Шулайдыр шул, 18 яшьлек егетнең башын әйләндерер өчен дөреслекне яшергәндер. Син тулай торагыңа кайта тор, улым. Безнең Мәдинә апаң белән сөйләшәсебез бар.
– Мин беркая да китмим, – дип читлеккә эләккән җәнлектәй бөрешеп калган Мәдинәне иңеннән кочып алды егет. – Әйдәгез, бергә сөйләшәбез.
– Әниеңне тыңла, Радель, – диде Мәдинә, егетнең кулын читкә алып. – Безгә чыннан да сөйләшергә кирәк. Соңыннан барысын да аңлатырмын.
– Ярар, алайса, – сүз көрәштерүнең мәгънәсез булуын аңлаган егет читкә атлады. – Мин сиңа шалтыратырмын.

***

– Син башта миңа аңлатып кара, Мәдинә. Ничек шундый түбәнлеккә бара алдың? – дип ярсып кычкырды Зилә.
– Зилә, монда якында гына кафе бар. Әйдә, шунда кереп тыныч кына сөйләшик әле, зинһар.
– Шулайдыр шул. Студентларыңнан ояла торгансыңдыр. Синең кемлегеңне белсәләр, эшеңдә дә озак тотмаслар! – дип күңелендә булган усал сүзләрен кычкырса да, сүзсез калган Мәдинә артыннан атлады Зилә.
Кафега кереп утыргач та, сөйләшү тыныч кына бармады. Дустының Радель белән бер-берсен яратулары, аларның үзара мөнәсәбәте егетнең укуына комачаулык итмәве хакындагы сүзләрен ишетергә дә теләмәде Зилә.
– Ни кирәк сиңа минем малайдан? Бала гына бит әле ул. Яратуның ни икәнен аңларлык яшьтәмени? Мин аңа баламның укуында ярдәм итүен үтенеп хатлар язам, ә ул мәхәббәт уены уйнап ята. Кырык яшеңә җитеп, япь-яшь баланың башын әйләндерү оят түгелме сиңа?
– Син Ришатны яратасыңмы? – дип сорады Мәдинә, күпмедер сүзсез торгач.
– Яратам. Тик син андый тозсыз сорауларың белән минем башны бутарга уйлама. Беренчедән, Ришат минем улым яшендә түгел. Без гаилә корып кеше төсле яшибез. Ә сез?
– Ә безгә ни булган? Безнең мәхәббәткә хакыбыз юкмыни соң? Мәхәббәтнең яше юк, дустым. Мин дә үземнән ике тапкыр яшьрәк егеткә гашыйк булырмын дип башыма да китермәдем. Ә аны очраткач, томышым бөтенләй үзгәрде. Аңлыйсыңмы, дустым, мин чын яратуның ни икәненә Радель белән танышканнан соң гына төшендем. Радельның синең улың икәнен белмәдем...
– Телисеңме, улыбызны тынычлыкта калдыруың өчен без сиңа акча түлибез, – дип тавышын баса төште Зилә. – Йә, әйт, күпме кирәк?
– Их, Зилә... Син мине аңлый алмаячаксың. Кичер мине, дустым... Шуны бел: мин синең улыңны чынлап яратам. Тик мин син әйткәнчә юри аның башын әйләндермәдем. Әгәр барысын да белгәннән соң да, миннән баш тартмаячак икән, мин дә бәхетем өчен көрәшәчәкмен, – Мәдинә кисәк кенә урыныннан торды да, тәмам аптырашта калган дусты белән хушлашмыйча, кафедан чыгып китте...
Ул кичне Радель Мәдинәгә шалтыратмады. Төне буе телефонныннан күзен алмый шалтырату яисә СМС көткән хатын икенче көнне түзмәде, үзе егетнең номерын җыйды. Тик сөйгәне белән сөйләшә алмады ул. Радельның телефоны сүнгән иде... Мәдинә ни уйларга да белмәде. Берничә көн элек үзе араларын өзәргә теләгән булса, хәзер

хисләре чын икән, аны кире кагып, икесен дә бәхетсез итмәсме?
Ялгызлыктан тәмам туйган, күңелендәге наз, хисләрен кем белән дә булса бүлешә алмаудан интеккән Мәдинә Радель белән бик бәхетле иде. Баштарак күңелендә егет аның белән акча өчен генә очрашмыймы икән дигән шик тә туды. Тик кесәсе артык калын булмаган студент бер вакытта да Мәдинә акчасына күңел ачмады. Бәхет өчен күп акча да, кыйммәтле рестораннарга йөрү дә кирәкми икән ич. Паркта һава сулау, кичке шәһәр урамы буйлап кулга-кул тотынышып йөрү, салкын яңгыр яуганда, зонт астында туңдырма ашау – көн саен күңел ачуның яңа төрен табып кына торды Радель. Әлегә кадәр көннәре бер-берсенә охшаш булган Мәдинә үзен яшьлегенә кайткандай хис итте. Ул чиксез бәхетле иде.
Хыял канатларында очып йөргән көннәрнең берсендә дусты Зиләдән электрон адресына килеп төшкән хат Мәдинәнең тынычлыгын алды. «Улыбыз Радель син укыткан институтка керде. Имтиханнарында авырлыклар килеп чыкса, ярдәм итәрсең әле, дустым», – дип язган иде Зилә.
Алай икән... Радельның фамилиясе таныш кебек тоелды шул Мәдинәгә. Тик Радель еракта яшәүче балачак дустының улыдыр дип башына да китермәде.
Әлеге көтелмәгән яңалыктан Мәдинәнең күз аллары караңгыланып китте. Алга таба нишләргә? Бу серне дустыннан яшереп кала алмаячак хатын. Бәлки, мөнәсәбәтләре тирәнгә киткәнче, араларны суытыргадыр? Гомере буе кеше ни әйтер дип уйлап, ире сүзеннән чыкмыйча яшәгән Зилә дустының хис-кичерешләрен кабул итү түгел, аңлый да алмаячак...
Икенче көнне Радель Мәдинәне ресторганга чакырды. Гадәттә студент егетнең үзенә соңгы стипендиясен туздыруга каршы булса да, Мәдинә каршы килмәде. Радель белән икәүдән-икәү сөйләшеп утырырга җай чыгуга куанды да хәтта. Аның белән катгый итеп сөйләшәчәк Мәдинә, мәхәббәттән баш кагарга авыр булса да, мөнәсәбәтләренә нокта куячак. Хатын, егеткә әйтәсе сүзләрен күңеленнән кат-кат кабатлап, дулкынлануын басарга тырышып, соңгы очрашуга әзерләнде.
Тик әлеге очрашу Мәдинә көткәнчә булып чыкмады. Куанычыннан сабый баладай елмайган Радель аңа бу кичне кияүгә чыгарга тәкъдим ясады. Уттай янып торган кып-кызыл роза чәчкәләре арасына яшеренгән йөзекне күреп, хатынның алдан әзерләгән сүзләрне әйтергә дип ачылган иреннәре хәрәкәтсез калды.
– Мин барысын да аңлыйм, Мәдинәм, – диде эшнең нидә булуын башына да китермәгән егет, хатынның кулларын учына алып. – Гаилә кору турында алай тиз генә җавап бирүе авыр. Мин көтәргә әзер, бәгырем. Гомереңне минем белән бәйләргә әзер булсаң, сиздерерсең.
Фатирына кайткач, Радельгә «мин риза түгел» дип әйтә алмавы, егеткә өмет бирүе өчен үзен кат-кат сүкте Мәдинә. Ә йөрәге исә егет ясаган тәкъдимнән унсигез яшьлек кызларныкыдай дөп-дөп типте. Эх, Мәдинәнең дә башкалар кебек парлы тормышта бәхеткә төренеп яшисе килә шул. Нигә шулай соңлап килде икән соң аңа мәхәббәт? Һичьюгы Радель Зиләнең улы булмаса, тәвәкәлләп карарга булыр иде. Ә болай... Мәдинә бу турыда сөйләшү түгел, дустының күзләренә карарга да курка. Радель әнә: «Мин сине тиздән әти-әнием белән таныштырам. Алар әйбәт күңелле, сине һичшиксез ошатачаклар», – ди. Егет, әлбәттә, Зилә белән Мәдинәнең дуслыгы хакында берни дә белми. Хатын бу хакты сөйләргә дип сүз дә башлады ресторанда. Тик аны нидер туктатып калды. Күпме генә сузмасын, бу сөйләшүдән качып булмаячак. Радельгә барысын да сөйләп бирергә, бергә була алмауларын аңлатырга кирәк.
Бу хәлләрнең очына ничек чыгарга белмичә, берничә көн уйланып йөрде Мәдинә. Тик Радель белән сөйләшүне көн саен кичектерә килгән хатын өчен тормыш барысын да үзе хәл итеп куйды.

(Ахыры бар.)

икесе дә тормыш мәшәкатенә чумды, элеккеге аерылмас дуслар бер-берсен сирәк искә төшерде.

***

Башта диссертация язып, аннан фәнни хезмәтләр өстендә эшләп, 20 елга якын вакытның үткәнен сизми дә калды Мәдинә. Соңгы вакытта бик еш үзенең алдагы тормышы хакында уйлана башлады. Әйе, аның яраткан эше бар. Акчаны да әйбәт ала. Инде күптән фатирлы, машиналы булды. Ел саен чит илгә ял итәргә йөри. Тик инде кырыкка якынлашып килүче хатын һаман ялгыз. Аның артыннан йөрүче ирләр булмады түгел. Тик аларның берсен дә күңеле үз итмәде Мәдинәнең. Бер-ике тапкыр очрашудан ары узмый иде аларның мөнәсәбәтләре. Кайсы артык кырыс холыклы, кайсы акча турында гына уйлый... Һәрберсенең тискәре ягын табып кына торды хатын. Ә еллар бер-бер артлы тәгәрәп үтә торды. Мәдинә кечкенәдән хыялланган принц күренмәде.
Гомерлеккә ялгыз калуы белән килешкән дә иде инде Мәдинә. Тик көннәрдән бер көнне мәхәббәт дигән илаһи хис аның да күңел тәрәзәсен шакыды.
Яңа уку елы башланган вакыт иде ул. Беренче курс студентларына лекция укыганда, арткы партадагы егетнең үзенә үтәли тишәрдәй булып карап утыруын тойды кыз. Үзе дә берничә тапкыр, сиздермәскә генә тырышып, күз сирпеп алды. Карашлары очрашкач, егет, оялып, күзләрен аска төбәде.
Башка төркемнәргә дәрес биргәндә дә, күз алдыннан әлеге егетнең оялчан карашы китмәде Мәдинәнең. Үз уйларыннан үзе дә кызарып куйды. Килешмәгәнне! Бала гына ич әле ул.
Икенче көнне парлар тәмамлангач, егет, Мәдинәне институт ишеге төбендә сагалап торып, бер бәйләм чәчәк бүләк итте.
– Сезне яңа уку елы башлану белән котлап, кәефегезне күтәрергә теләдем, – диде ул аптырап калган укытучысына. – Бәлки, берәр кафега кереп, чәй эчәрбез?
– Минем вакытым юк, рәхмәт, – Мәдинә, уңайсызланудан кызарынып, машинасына ашыкты.
Тик егет алай тиз генә бирешмәде. Икенче юлы, бер поднос тәм-том күтәреп, институт ашханәсендә төшке аш ашаучы Мәдинә янына килеп утырды.
– Комачауласам гафу итегез, буш урыннар юк.
Бу юлы инде Мәдинә егетне куып җибәрә алмый иде. Сүзсез генә ашавын дәвам итте.
– Мәдинә Маратовна, – диде егет, торт кисәген хатын алдына куеп, – ашап карагыз әле, шундый тәмле. Мин Радель булам.
– Рәхмәт, Радель. Мин баллы ризыклар ашамыйм.
– Сезгә фигура хакында борчыласы юк, Мәдинә Маратовна. Сез болай да...
Хатынның усал карашын күреп, егет артыгын ычкындыруын аңлады булса кирәк. Сүзне башкага борды.
– Сез укыткан дәресләр бик ошый миңа. Тик соңгы контроль эшне аңлап бетермәдем. Сез миңа ярдәм итә алмассыз микән?
– Лекциядән соң килерсез, – диде Мәдинә, үзен мөмкин кадәр коры тотарга тырышып. – Икенче юлы ни дә булса аңлашылмаса, сорауларыгызны пар вакытында бирегез.
Күпме генә тырышса да, көн саен нинди дә булса сәбәп табып, янында бөтерелгән бу уйчан карашлы егетнең игътибарын кире кага алмады Мәдинә. Алай гына да түгел, көннән-көн үзенең дә аңа ныграк тартылуын сизеп алды. Радельны ярты гына көн күрми торса да, борчыла башлады. Шуңа да бер айдан кафеда очрашырга тәкъдим ясагач, ни дип җавап бирергә дә белмәде. 38 яшьлек хатынның 18 яшьлек егет белән бергә була алмауларын ул акылы белән аңлый иде. Тик яшь кызлардай үлеп гашыйк булган йөрәге башканы әйтте.
– Син дә миңа ошыйсың, Радель, – диде Мәдинә күпмедер вакыт сүзсез уйланып торганнан соң. – Тик үзең уйлап кара... Мин синнән 20 яшькә олы. Син минем улым булырлык...
– Сезнең гаиләгез юк бит?
– Юк...
– Шулай булгач. Безгә беркем дә комачауламый, Мәдинә. Иң мөһиме – без бер-беребезне яратабыз. Минем әле бер тапкыр да болай үлеп яратканым булмады. Аннан соң... Сиңа үз яшеңне биреп тә булмый.
Радель ялганламады. Дөнья мәшәкатьләре өчен артык борчылмаган, һәрвакыт үз-үзен генә кайгыртып яшәгән Мәдинә чыннан да үз яшеннән күпкә яшьрәк күренә. Спорт залына, матурлык салонына йөрүләр табигать биргән матурлыкны сакларга ярдәм итте хатынга. Тик шулай да... Егерме ел – тулы бер гомер диярлек. Кешеләр ни дияр? Икенче яктан, ни өчен Мәдинә үз бәхетеннән баш тартырга тиеш? Кешеләр сөяркә булып йөрүдән, кеше гаиләсен җимерүдән дә тайчанмый әнә. Ул бит Радельны көчләп гашыйк иттермәде. Әгәр егетнең

Йөрәгеңне тыңла (хикәя)
Лилия ЗАКИРОВА
1.
Дусты белән бергәләп чәй эчәргә дип, кибеткә тәмле торт күтәреп кергән Мәдинә, Зиләнең борчулы йөзен күреп, аптырап калды.
– Ни булды? – диде ул, өс киемен элгечкә элә-элә. – Берәр усал клиент кыерсытмагандыр бит үзеңне?
– Юк, – диде Зилә, авыр сулап. – Миңа синең белән сөйләшергә кирәк, Мәдинә. Мин... Ришат минем  кибеттә эшләвемне теләми. Өйдә генә утырырга куша. Соңрак, балабыз туып, азрак үскәч, теләсәм үзенең фирмасына урныштырырга тәкъдим итте. Чыннан да көне буе аяк өстендә эшләү үземә дә кыен соңгы арада. Аннан соң... Акчасы да әллә ни күп керми. Син ачуланма, дустым...
Имәндә икән чикләвек. Акча әз керә дип... Кибет ачуларына ике ел вакыт кына үтте бит әле. Эшли-эшли шомарган булырлар иде. Инде эшләре тәмам җайга салынды дигәндә генә... Барысы да шул Ришат аркасында. Бөтен кешедән көнләшеп, чәчәк сыман саклый Зиләне. Мөмкин булса урамга да чыгармас иде.
– Ачуланып ни файда, – дип җавап бирде Мәдинә дустына үпкәләвен йөзенә чыгармаска тырышып. – Әйдә чәй эчеп алыйк. Алга таба бу мәсьәләне ничек хәл итәргә икәнлекне уйлашырбыз.
– Мин... Бүген Ришатның әти-әнисе кунакка килергә тиеш. Син риза булсаң, өйгә кайтып, тәмле ризыклар пешермәкче идем. Иртәгә барысы хакында да сөйләшербез, яме?
– Ярар, иртәгәгә кадәр, алайса, – Мәдинә, дусты белән моңсу гына саубуллашып, уйга калды.

***

Зилә белән алар – балачак дуслар. Бер өйдә, бер подъездда үсте кызлар. Әниләре, бер институтта укып, якын ахирәтләргә әверелгәннәр, шуңа ике гаилә бер-берсенә еш кунакка йөри иде. Яшь аермалары бер елга да тулмаган Мәдинә белән Зилә игезәк кызлардай үсте. Бер балалар бакчасына йөрделәр, аннан соң бергә мәктәпкә керделәр, бер парта артында утырдылар. Мәктәпне тәмамлагач, төрле уку йортын сайлады алар. Хыялый Мәдинә гуманитар юнәлешне сайласа, дусты сәүдә буенча белемен тирәнәйтте. Тик икенче курсны тәмамлаганнан соң кызларның тормыш юлы янә бер-берсенә бәйләнде. Арзан гына бәядән интернет сайтыннан киемнәр алып булу мөмкинлеген белеп алган Зилә дустына уртак эш ачарга тәкъдим итте. Озак уйлап тормыйча хыялларын тормышка да ашырды кызлар: менә шушы кечкенә генә кием кибетен ачып җибәрделәр. Башта аренда, товар алу кебек чыгымнарны каплауны әти-әниләре үз өстенә алды. Берничә айдан кибет яхшы гына табыш китерә башлап, кызлар үзләре аларга ярдәм итә башлады. Укуларын читтән торып дәвам иттеләр. Көннәрен бергәләшеп эшләде, кичләрен кино, театрларга йөреп күңел ачты кызлар.  Бер-берсеннән башка ярты көн дә яши алмаслар төсле иде.
Тик көннәрдән-бер көнне Зилә гашыйк булды. Алар белән танышырга теләүче егетләр элегрәк тә күп иде. Тик бөтен көчләрен уку һәм эшкә юнәлткән кызларда егет кайгысы булмады. Ә Ришат исемле кара күзле сүзгә оста егет Зиләнең тәмам башын әйләндерде. Көннәр буе ниндидер хыял диңгезендә йөзә башлады кыз. Телендә гел Ришат булды. Әле бер тапкыр да егетләр белән очрашканы булмаган Мәдинәнең моңа ачуы чыкты. Һәрвакыт иптәш кызы белән йөргән кыз кичләрен ялгызы өйдә утырды. Дөрес, яшь пар аны һәрвакыт үзе белән күңел ачарга чакыра иде. Тик Мәдинәнең өченче кеше булып аларга комачаулап йөрисе килмәде. Дустының көннәр буе Ришатны мактавына, кичләрен кайларга барулары хакындагы туйдыргыч хикәятләрне дә тыңларга күнеккән иде инде Мәдинә. Яшьләр өйләнеп, Зилә балага узгач та, эшләрен элеккечә дәвам иттеләр дуслар. Инде менә Ришат кыз өчен яңа сынау уйлап тапкан. Юк, ялгызы гына эшләве авыр булачак Мәдинәгә. Соңгы вакытта бу эшеннән тәм дә тапмый башлады. Кибетне ябарга да, тормышында ни дә булса үзгәртергә кирәк. Тиздән алар диплом алачаклар. Сатучы булып эшләү болай да ялыктырды.
Диплом алганнан соң Мәдинә башка шәһәргә күченде. Аспирантурага укырга керде. Тырыш кызны үзе укып йөргән институтта эшкә дә чакырдылар. Студентлар белән эшләү бик ошый иде Мәдинәгә. Томышын шулай кискен үзгәртүгә тамчы да үкенмәде. Үзен тулаем эшенә багышлады. Еллар үтүгә карамастан һаман ялгыз булуына да артык кайгырмый башлады. Баштарак Зилә белән һәр көнне диярлек телефоннан шалтыратып хәл белешеп торсалар, соңрак

– Аның белән нәрсә була инде хәзер? – дип сорап куйды, бүлмәнең алгы чатында аркасы белән борылып бала ашатып утырган Аида.
– Төгәл генә бернәрсә дә әйтә алмыйм. Тикшерү эшләре бара. Ул кулга алынды. Беренче эш итеп психикасын тикшерәчәкләр. Үз баласын югалткач, башы киткән аның. Ул һәркөнне башка балаларга карарга сез барган поликлиникага йөргән. Ә сезнең коляска нәкъ аның баласыныкы төсле икән. Сезне күргәч, ул бу коляскада аның кызы ята дип ышанган һәм сезнең игътибарны ничек тә читкә юнәлтеп, баланы алып китәргә тырышкан.
Кичен Тимур белән Аида фатирында бәйрәм табыны әзерләнде. Әминәне күрергә дип уенчык күтәреп дәү әни-дәү әтиләре килде. Барысы да шат, бәхетле иде. Әминәне кулдан-кулга йөртеп, ярату, назга күмделәр. Кызый чыркылдады, ыгылдап сөйләште, бәхет нуры чәчте.
Ул төнне баланы аерым, үзенең кечкенә караватына салмады әтисе белән әнисе. Урталарына алдылар.
– Беләсеңме, Тимур, – диде Аида, – минем балама кул сузган кешенең бугазын чәйнәргә әзермен. Әмма теге хатынны бик кызганам мин. Оҗмах исе килеп торган йомшак нәниеңне, менә шушы кадерле җанны бөтенләй югалт инде! – Аиданың күзләренә яшь тулды.
– Без ул хатынга ачу сакламыйбыз, тынычлан, Аида. Ә иртәгә бергәләп, безгә Әминәкәйне табарга булышкан ханымга бүләкләр илтеп кайтырбыз. Мин тикшерүчедән адресын алдым.
Гаилә акрын гына йокыга талды. Өйгә тынычлык һәм бала исе сеңде. Тынычлык дип... иртәнге алтыларда Әминә әтисе белән әнисен аякка бастырып әйбәтләп елап алды әле. Авызда өченче теш чыгып килә иде. Әминәнең елмаюы моннан соң тагы да нурлырак булачак, димәк!

Аиданың әле һаман башы чатный иде. Тимурга шалтыратырга кирәк. Әмма куркыта... Ни дияргә? Баланы югалттым дияргәме? Әминә бүтән юк дипме... Аның янына тукталган кешеләр шәфкать туташын чакырып чыгардылар. Ул Аиданың кан басымын үлчәп, ниндидер укол ясады.
Калтыранган куллары белән ул Тимур номерын җыйды. Күз яшьләренә буылып ни булганын сөйләргә тырышты.
– Зинһар, тынычлан, – диде Тимур. – 15 минуттан булам, мине көт!!!
Полиция хезмәткәрләре дә озак көттермәде. Тимур да килеп җитте. Ирен күргәч, азрак тынычланган Аида ни булганын сөйләп, алар янына килгән хатынның кыяфәтен сурәтләргә тырышты. Кызының киемнәрен тасвирлап бирде. Тимур телефонындагы кызының фотоларын тикшерүчегә җибәрде. Тикшерүчеләр бала урлаган хатын-кызның фото-роботын ясадылар. 
– Нигә минем кызны урлаган? Әминә нигә кирәк булган аңа? – дип ярсыды яшь әни. 
– Бала урлау очраклары булып тора, – диде тикшерүчеләрнең берсе. – Кемдер кечкенә балаларны йоклатып хәер сорарга чыгып утыра, кемдер бала өчен акча таләп итә, кемнәрдер...
Юк, монысын зинһар әйтми калыгыз, дигән сыман, Тимур усал итеп тикшерүчегә күтәрелеп карады. Хатыны өчен курка иде ул...
– Зинһар, тынычланырга тырышыгыз. Без көчебездән килгәннең барысын да эшләдек. Хәзер камераларны, бу районны тикшерәбез. Телевидениегә бала урлау хакында хәбәр бирербез.
– Ә безгә нәрсә эшләргә? Без нишлик? – диде Тимур тынычлыгын югалтып. 
– Өегезгә кайтыгыз! Кирәкле мәгълүматны бирдегез, рәхмәт. Бала өчен шалтыратып акча сорасалар, беренче эш итеп безгә шалтыратыгыз!
Өйгә кайткач, кунакка җыенган дәү әни белән дәү әтиләргә күңелсез хәбәр әйтергә туры килде. Аиданың әнисенә генә әйтми тордылар, оныгы турындагы бу хәбәрне йөрәге күтәрмәскә мөмкин иде аның. Тиз арада Тимурның әти-әнисе килеп җитте.
Өйдә беркем дә, берни дә сөйләшмәде. Һавада валерианка, корвалол исе эленеп тора. Тимур кулыннан телефонын төшерми, хәбәр көтә. Аида әле кызының караваты янына килеп уенчыкларын капшап карый, әле кызының киемнәрен кочаклап тәрәз каршында басып тора, әле аш бүлмәсенә чыгып су эчеп керә. Төн җитсә дә, берәүнең дә күзенә йокы кермәде.
Кинәт уңайсыз һәм шомлы тынлыкны бозып Тимурның телефоны шалтырады...
Әминәнең эшен алып баручы тикшерүче иде бу.
– Баланы танып, сезнеке икәнлекне расларга килергә кирәк, – диде ул. Бу яктагыларның өнсез калуын сизеп:
– Борчылмагыз, бала исән-сау, бар да әйбәт. Сезнең килүегез кирәк, – дип өстәде.
– Тиздән булабыз!
Тимур белән Аида ашыгып полиция бүлегенә йөгереп кергәндә, баланың елаган тавышы ишетелә иде. Әминә тавышы! Аныкы! Ни дәрәҗәдә газиз, кадерле елау!
Әтисе белән әнисенең кайнар назына, әнисенең җылы кочагына чумганнан соң, сабый тиз тынычланды.
Тикшерүче бу яшь гаиләгә иңгән олы бәхеткә, өем-өем кәгазь белән тулы сары утлы кабинетны җанландырып җибәргән җылы хисләр ташкынына сокланып, мыек астыннан гына елмайды да, яңадан җитди кыяфәткә кереп, кырыс тавыш белән кызның табылу тарихын сөйләргә кереште:
– Бәхетлеләр сез! Исән-сау табылган балалар сирәк була... Шуңа күрә, бала югалды дигән хәбәр алгач та, без әти-әниләрне әллә ниләр белән өметләндермибез, ә бары тик кулдан килгәнне эшләргә генә вәгъдә бирәбез. Сезнең бала югалу турында телевизордан хәбәр таралгач, полиция бүлегенә бер хатын шалтыратты. Ике атна элек, күршесендә яшәүче бер яшь ханымның патологиядән биш айлык баласы үлүен сөйләде. Һәм кичә күршесенең фатирында яңадан үрсәләнеп-үрсәләнеп бала елаган тавыш ишетә ул. Бик озак елый бала, түзә алмагач, бу хатын берничә тапкыр чыгып күршесенең ишегенә дә шакып карый, әмма аңа ачучы булмый. Ә кич белән хәбәрләрдән Әминә турында сөйләгәннәрен ишетә ул. Экраннан күренгән фоторобот та күршесенең чалымнары бар сыман тоела аңа. Күрсәтелгән адрес буенча оператив төркем әлеге фатирга китә. Телефоннан сөйләгән хатынның сүзләре раслана. Фатирда ничек юатырга да белмәгән ят бала белән яшь кенә хатын-кыз була. Ире вахта белән эшкә йөри икән, шуңа күрә ул берни дә белми калган. Менә шулай, күршедәге хатын-кызның битараф калмавы аркасында табылды да инде Әминә.

Балагызны үзем карап торам!
Сылу СӘМИГУЛЛИНА
Кызлары туганнан бирле Аида белән Тимурның иртәсе гел бертөрле башлана хәзер. Тимур иң беренче булып уяна да, нәни кызы белән төне буе бала караваты яныннан китмәгән хатынын уятмаска тырышып, аш бүлмәсенә чыга. Иртәнге ашны ашагач, кереп, битләреннән генә пәп итеп ала да эшкә китә. 
Подъезд ишегеннән чыгуга телефоны пипылдаганына да ияләште ир. Ул беренче катка төшеп җиткәнче, хатыныннан уңышлы көннәр теләп, «смс» килеп җитә. Ә ул телефонын алып, «Рәхмәт!» яза. Бүгенге иртә дә нәкъ шулай башланды.
Аида, торып, иртәнге чәен эчкәнче кызлары Әминә көйсезләнеп уянды. Беренче теше чыгып килә сабыйның. Шуңа төннәрен дә көйсезләнә, көндезләрен дә әнисенең кулыннан төшми. Бүген әле балалар табибына күренергә поликлиникага барасы бар аларның. Ә кич белән оныкларына алты ай тулган уңайдан дәү әниләре белән дәү әтиләре килергә тиеш. 
Аида җайлап кына баланы җыйды да поликлиникага юл тотты. Ике тукталыш арасын җәяүләп кенә узарга булды алар. Көн кояшлы, рәхәт иде. Коляскадагы җан җимеше белән сөйләшеп, кызының ыгы-ыгыларын тыңлап бару үзе бер бәхет! 
Әминәне табиб рәхәтләнеп мактады, үсендерде! «Балагыз белән бар да әйбәт, исән-сау үсүен дәвам итсен!» дигән сүз кайсы әнинең күңелен куандырмасын! Буй озынлыгы да, авырлыгы да тәртиптә иде, тешләре дә бик вакытлы чыгып килә. 
Урамга чыккач, Аида Әминәне кызыл коляскасына салды да, кайтыр юлга борылды. Көн шундый матур иде, бала йоклаганда паркта гына йөрербез дип күңеленнән план корып куйды яшь әни. Шул вакыт, поликлиника ягыннан аларга таба бер яшь хатынның йөгереп килгәне күренде.
– Сезне яңадан регистратурага кереп чыгарга сорадылар. Ниндидер документыгызны онытып калдыргансыз бугай, – диде ул килә-килешкә.
Күңелдән регистратурадан талон гына алдым бит, нинди документ калды икән дигән уй узса да, яңадан килеп йөргәнче, дәшкәч кереп чыгарга кирәк, дип, әни кеше коляскасын яңадан кире якка борды. 
– Әйе, сезне чакырдылар, зәңгәр курткалы, ал комбинезонлы бала күтәргән хатын керсен, – диделәр!
Чыннан да, Аида белән Әминәнең кием төсләре хатын әйткәннәргә туры килә иде. Әмма менә Әминә инде йокыга китеп бара. Аны хәзер күтәреп алсаң, тиз генә тынычланмаячак, елагач тирләп тә китәр... Аиданың уйларын укыгандай, хатын тизрәк ярдәмгә ашыкты. 
– Йөгереп кенә кереп чыгыгыз, мин коляска янында калып торам, – диде. Аида рәхмәт әйтте дә, йөгереп поликлиникага кереп китте. Үч иткәндәй, регистратура янында халык күп җыелган иде. Үзенә әйткән кисәтүләргә дә игътибар итмәскә тырышып, кеше ташкынын ерып, кечкенә тәрәзә каршына килеп басты ул: – Мине чакыргансыз икән, ниндидер документлар... – диде.
– Беркемне дә чакырмадым. Әле генә эшегезне бетереп киттегез бит. Барлык документлар да табиб бүлмәсендә, – диде дорфа карашлы ханым теге яктан. Менә шунда гына Аиданың күңеленә шик корты кереп, секундлап үсә башлады. Әллә соң?! Юк, юк, хәзер, тиз генә, монда, ишек төбендә, кеше йөргән җирдә генә бит... 
Ул ишеккә ташланды. Кереп килүчеләрне уздырырга да сабырлыгы җитмәде аның. Ишекне ачуга кызыл коляска күзгә чалынды. Ә янында теге хатын күренми. Аида йөгереп коляска янына килде. Ә анда алсу төстәге одеял гына эленеп калган иде. Бала юк...
Аяк астында җир убылгандай булды. Аиданың күз аллары караңгыланды. Егылмас өчен коляскага чытырдап ябышты. Узып баручы бер ханым аны күреп, «шул сәрхушләр дә бала таба бит», дип куйды. Бу сүзләрдән Аида айнып киткәндәй булды. Һәм ачыргаланып кычкырып җибәрде: 
– Балам-а-ам! Әминә-ә-әм! Баланы урлаганнар! Урлаганнар! Зинһар, ярдәм итегез!
Аны гаепләп узып баручы теге ханымны да туктатты бу сүзләр. Ул борылып Аида янына килде: 
– Нәрсә сөйлисең син, кем урлаган? Кайчан? Әйтәм аны, ни сәрхуш, ни аек кешегә охшамагансың. Тукта әле, хәзер генә поликлиникага борыла торган чаттан бер хатынның алсу комбинезонлы бер баланы күтәреп, ашыгып узып киткәнен күреп калдым. Балаңны ничек киендергән идең? 
Алар янына тагын бер ир кеше тукталды. Хәлне аңлаткач, ул поликлиника тирәсен әйләнеп килде, тизрәк полициягә шалтыратып хәбәр итте.

күңел тынычлыгы китерер. Эштә иде, хәзер кайтып җитәргә тиештер инде.
Дөрестән дә, капкадан кайтып кергән Муса тиздән үзе дә күренде. Егет авылдагы хуҗалыкта такта яру цехында эшләп йөри икән. Гаилә корырга өлгермәгән әле, башта йорт-җирләрне, ихатаны ныгытырга дип үзенә сүз биргән. Йортка килгән кунакның кемлеген белгәч, Мусаның йөзе кыйшаеп куйды, ул йодрыкларын төйнәде. Назыйм аңа да үзенең сүзләрен кабатлады, йөрәген тотып гафу үтенде. Үзенең ярдәмен тәкъдим итте. Муса аны тыныч кына тыңлап бетерергә тырышты һәм болай диде: «Мин сезгә үпкә сакламыйм, бернинди дә ярдәм кирәк түгел».
Назыйм өенә кайтып китте, ләкин аның күңеле тынычлана төшкән иде. Исән! Теге бәләкәй малай исән калган икән бит! Димәк, Назыйм кеше җаны кыймаган булып чыга. Куркакларча качкан, әмма үтермәгән! Шул көннән башлап Назыйм Җиде чишмәгә ешлады, авылга кайткан саен, Сабира апаларга кереп чыга башлады. Авырлык белән булса да, Сабира апа аңа карата йомшарды, ярдәмен дә кабул итә башлады. Муса да аңа дошманга караган шикелле карамый иде инде. Ә бер елдан Җиде чишмә авылында өр-яңа йорт калкып чыкты. Аны Сабира апа белән Муса өчен Назыйм тулысынча үзенең акчасына салдырып бирде. «Сабира апалар сиңа кемнәр булалар соң?» – дип сораучыларга Назыйм: «Мин Мусаның атасын белә идем. Күп еллар элек Мусаның әтисе мине үлемнән алып калган иде. Әйтеп куйган сүзем бар иде, шуңа Сабира апаларга хәзер бераз булышырга булдым», – дип әйтә торган булып китте.
Оныгы да, әкренләп тернәкләнеп, аякка басты, җәрәхәтләре төзәлде, алга таба сәламәтлегенә тискәре йогынтысы калмаска тиеш дип ышандырдылар табиблар. Назыйм тәмам тынычланып, дөньясы түгәрәкләнеп яши башлаган шикелле иде дә бит... Әмма гөнаһлар өчен өйләр салып, машиналар алып кына түләп котылып булса икән ул! Назыймны җәзасы барыбер куып тотты. Ял көннәрнең берсендә, оныгын җитәкләп, ял паркына дип чыгып киткәннәр иде. Юл аша чыгып барганда, борылыштан кинәт кенә бер машина ыжгырып килеп чыкты. Тизлеген бөтенләй киметмичә, нәкъ боларның өстенә барып кергәндә, Назыйм оныгын читкә этеп җибәрергә чак өлгереп калды. Ә үзен машина бер чите белән бәреп китте. Бер як бот сөяге каты яраланган иде. Назыйм сырхауханәдә озак ятты, соңрак та аягы төзәлмичә борчуын дәвам итте. Ахырда ул аягын табиблар бөтенләй кисеп алдылар. Шулай итеп, Назыйм үзенең җинаяте өчен гомеренең соңгы көннәренә кадәр үкенеп, интегеп яшәде.

Шул төнне Назыйм төш күрде. Имеш, кып-кызылдан киенгән малай аңа таба шуыша. Иреннәре: «Абый, коткар», – дип пышылдый. Ир аңа таба якынлаша. Кызыл кием дигәне малайның тәненнән саркып чыккан кан икән. Назыйм аны күтәреп алырга тели, тик малай эрегәндәй юкка чыга... Шул урында Назыйм уянып китте... Ирне башында: «Бу люстра тиккә төшмәгән бит инде! Сәпитле сабый каргышы бу», – дигән куркыныч уй йөгереп узды. «Юк, юк, – дип үз-үзен тынычландырырга ашыкты ул. – Бу – бары тик куркыныч төш кенә. Ул хәлләр инде күптән онытылган». Аннан соң... Гаепле булса да, Назыйм малайны юри таптатмады бит. Бу бары тик очраклы хәл. Ир үзе дә – шул күңелсез очракның корбаны...
Ике елдан соң Булат белән янә хәвефле хәл булды. Әнисе кер элеп йөргән арада малай яңа гына кайнап чыккан чәйнекне үзенең өстенә аударды. Бу юлы инде курку белән генә чикләнмәде, баланың куллары, корсак тиресе шактый нык пешкән иде. Ике ай дәваланганнан соң янәдән элеккечә уйнап йөрсә дә, сабыйның тәнендәге эзләр гомерлеккә калды. Инде менә хәзер...
Хастаханәдә Назыймны елаудан шешенеп беткән килене һәм үзен тыныч тотарга тырышса да, нишләргә белмәүдән гаҗизләнгән улы Фәрит каршылады. Оныкның хәле авыр иде, табиблар төгәл берни дә әйтмәделәр. Назыйм аларның янында утырып торды да, кисәк торып китеп, авылга кайтырга булды.
Алдан хәбәр итмичә генә кайтып төшкән улын күреп, әнисе шатлыгыннан елап та алды. Булат турында сөйләп, анасын борчымаска булды, хәл-әхвәлләр сөйләшеп утырдылар. Назыйм ипләп кенә авылдашларын сорашты, яңалыклар белеште. Аннары җавйлап кына сораштыра башлады:
Әнкәй, бер елны сабан туе көнне сәпитле кечкенә малайны машина белән бәрдереп үтергәннәр, дип сөйлиләр. Бер танышым шуның гаиләсен эзли. Син белмисеңме аларны?
– Күптән булган хәлләрнең кемгә кирәге чыкты әле? Бер ләгънәт төшкересе бәрдереп качкан, дип сөйләделәр шул. Тик ул малай үлмәде, улым. Күрше авыл Сабираның оныгы ул. Кызы белән кияве юл һәлакатенә очрап үлгәннән соң берьялгызы карап үстерде шуны. Кем эзли соң аларны, улым? Аларның якын туган-тумачалары юк дип беләм. Сабира Җиде чишмә авылына яши. Сабира дип сорасалар, әйтерләр.

***

Исән! Малай исән калган! Их, юләр... Шул вакытта ук әнисеннән читләтеп сораган булса, болай гомер буе вөҗдан газабы кичереп яшәмәс иде...
Сабира әбиләрнең өен Назыйм тиз эзләп тапты. Кечкенә генә иске йортта яшәп яталар икән. Ишегалдында кош-кортка җим сибеп йөргән карчык, үзенең исемен ишеткәч, кем икәнлеген танырга азаплангандай, бермәл иргә карап торды. Аннары өйгә чакырды, тиз генә чәй табыны хәстәрләп алды. Өстәл артында Назыйм шактый еллар элек сабан туе көнендә килеп чыккан хәлләрнең барысын да карчыкка түкми-чәчми сөйләп бирде.
– Сабира апа, мин синең алда да, оныгың Муса каршысында да бик гаепле, – диде ул, карчыкның сүзсез уйга калуын күреп. – Тик, зинһар өчен дип әйтәм, кичерә күрегез! Мине дә аңларга тырышыгыз. Ул вакытта тормышым башланып кына килә иде әле. Улым беренче классны тәмамлаган иде. Мин бит сәпитле теге малайны үлгән дип уйладым. Исән икәнен белсәм, ташлап качмас идем... Их...
– Бу дөньяда һәркем үзен кайгырта шул, энем. Тормыш артыннан куып, тимер арбаларыгызга утырасыз да нишләгәнегезне дә белмичә ашкынасыз. Ул вакытта табиблар: «Тагын ярты сәгатькә соңлаган булсагыз, Мусаның гомерен саклап кала алмаган булыр идек», – диделәр. Бәхеткә, шәһәрдән кайтучы автобус шоферы күреп алган да бәбкәчемне бүлнискә илтеп тапшырган.
– Гафу ит мине, Сабира апа! – ир куллары белән йөзен каплады. – Гомерем буе үкенеп яшәдем, шул көнне уйлап, яшәвем яшәү булмады! Их, кирегә кайтып, хаталарны төзәтеп булса икән ул...
– Мин сиңа ачу сакламыйм, энем, хәзер сүрелдем инде, куркыныч көннәр бик еракта, артта калды бит. Реанимациядә Мусаны аяк очларында саклап утырганда, оныгымны бу хәлгә төшергән кешегә йөрәгем әрнеде, әлбәттә. Тик мин сине каргамадым. Бик озак дәваланырга туры килсә дә, Аллага шөкер, Мусам тулысынча савыкты. Барлык гамәлләребез өчен барыбызга да Аллаһы каршында җавап бирәсе. Телисең икән, Мусаның үзен көтеп тор. Бәлки, аның белән сөйләшү

Үкенеч (хикәя)
Лилия ЗАКИРОВА
Назыйм телефон шалтыраган тавышка уянып китте. Улы Фәрит икән. Ир, урыныннан тормыйча гына, яшел төймәгә басты:
– Тыңлыйм, улым.
– Әти!... Булат машина астына эләккән. Хәле бик авыр. Кил тизрәк...
Назыймга эсселе-суыклы булып китте. Тагын бәхетсезлек! Булатны күңелсезлекләр туганнан бирле сагалап килә бугай. Йә Раббым, кайчан тәмамланыр бу? Биш яшьлек сабыйның синең каршыңда ни гаебе бар? Ирнең йөрәге чәнчеп куйды. Бәлки, нәкъ менә Назыймның гөнаһлары эзәрлеклидер оныгын? Күпме генә үкенсә дә, яшьлегенә кире кайтып, кылган ялгышларын төзәтә алмый шул Назыйм.
...Ул хәлләргә егерме елдан артык вакыт үтте инде. Тик күпме генә теләсә дә, күңеленнән алып ташлый алмый ул көнне Назыйм. Сабантуй бәйрәменә дип әниләренә кунакка авылга кайтканнар иде. Район үзәгендә узган бәйрәмдә балачак дусларын очратып, хатыны белән улыннан читкәрәк китеп, дуслары белән күрешүне билгеләп үтәргә булды. Бәйрәмгә машинада килгән булса да, тамак чылатуга каршы килмәде. «Шәһәрдә генә ул чат саен тикшереп торалар. Авылга кадәр нибарысы унбиш чакрым гына кайтасы. Бер рюмка кабып куйганнан берни дә булмас әле», – дип уйлады. Тик бер рюмка белән генә чикләнмәделәр алар. Сөйләшә-сөйләшә өчесенә бер яртыны бушатканнарын сизмичә дә калдылар.
– Әйдәгез, балыкка барабыз! – дип тәкъдим итте шулчак дусларының берсе. – Бу ыгы-зыгылы бәйрәмнәрне бер дә яратмыйм. Хатын-кыз йөрсен әнә концерт карап. Туйганчы бер сөйләшеп утырырбыз ичмасам. Берәү дә комачауламас.
Башкалар да аның белән ризалаштылар. Өчесенә бары тик бер генә кармак булуы ачыкланды.
– Безнең өйдә кармаклар бар бугай, – дип исенә төшерде шулчак Назыйм. – Әти балыкка еш йөри. Хәзер тиз генә алып киләм.
Хатынын, баласын, сабан туен тәмам онытып, Назыйм бер кирәкмәгән кармакка дип кайтып китте. Дуслары аны көткән арада балыкка – җим, үзләренә эчемлек-кабымлыклар алырга булдылар. Музыканы бар көченә акыртып, Назыйм газ педаленә басты. Бәхетенә, ЮХИДИ хезмәткәрләре чыннан да очрамадылар. Кайсыдыр авыл арасында юлда әллә каян гына велосипедына атланган бәләкәй малай килеп чыкты. Бар көченә тормозга басса да, Назыйм өлгермичә калды. Әллә каушаудан, әллә куркуыннан юл уртасында кинәт туктап калган малай, машинага бәрелеп, юл читенә очты. Ир, машинасын туктатып, малай янына атылды. Бәләкәч кан эчендә ята, бернинди тормыш билгеләре дә сизелми иде. «Нишләдем мин?! Кеше үтергән өчен гомерем буе төрмәдә чериячәкмен! Җитмәсә, исерек килеш!» – ир, куллары белән башын кысып, бер мәл нишләргә белмичә аптырап калды. Тукта! Аны берәү дә күрмәде ич... Әллә...
Озак уйлап торырга вакыт юк иде. Машинадагы кан тапларын сөртеп алды да, малайның гәүдәсен юл читенә куеп, Назыйм фаҗига булган урыннан качты. Дусларына: «Ашыгыч эш килеп чыкты, китәргә кирәк», – дип ялганлады. Машинасын гаражга алып кайтып бикләде дә: «Ватылды, мин такси чакырттым, бүген кич мөһим киңәшмә була», – дип, гаиләсен алып, шул ук кичне шәһәргә китте. Бу һәлакәт турында артык сөйләүче булмады. Назыйм үзе дә бервакытта да беркемнән сорашмады. Күпмедер вакыттан соң машинасын, авылдан алып килеп, тиз арада сатып җибәрде дә аның белән бәйле бу куркыныч вакыйганы онытырга тырышты. Бер елдан аларның кызлары туды. Гаилә мәшәкатләре, тормыш ыгы-зыгысы белән бу бәхетсез очрак тиздән онытылды. Тормыштан үзенә кирәген һәрвакыт каерып алган, үз бәхетен башкаларныкыннан өстен күргән эшмәкәр ирне вөҗдан газабы артык бимазаламады.

***

Бу вакыйганы бөтенләй онытып, ничә еллар үткәннән соң хәтер сандыгында казынмаган да булыр иде Назыйм. Тик шактый еллар үтеп, инде бабай булганнан соң бу хәлне еш искә алырга, үзенең кылган җинаяте өчен газап утларында янарга туры килде. Оныгы Булат туып, ике ай үтүгә, гаиләдә аздан гына фаҗига булмыйча калды. Ничә еллар буе эленеп торган люстра сабыйның караватына килеп төште. Бәхеткә, киленнәре ерак китмәгән булган, караватны читкәрәк төртергә өлгергән. Люстраның бер чите Булатның кулын гына җәрәхәтләгән. Табиблар: «Балага зыян килмәгән», – дисә дә, бу хәл гаиләнең тынычлыгын алды.

– Әни, син бик нык чирлисең ахры. Әйдә, больницага алып барам, – диде ул.
 
– Узар әле, беркая да бармыйм, – дип киреләнде ана.

Узмады, авыру Мәдинәне урынга екты. Өйдә бик озак ятканнан соң, Сиринә әнисен мәҗбүри хастаханәгә алып китте.

Хастаханәгә барырга әзерләнгәндә, Гайшә килеп керде. Туры да карый алмый үзе.

– Чыгып тор әле, Сиринә, – диде ул.

Озак кына сүзен башлый алмый интекте Гайшә.

– Мәдинә, син миңа ачуланма инде, яме, без, дөрестән дә, Гамирне Сиринә белән йөри дип уйлаган идек бит. Ә ул, юньсез, бөтенләй башка кеше белән чуалган икән.
Кичәгенәк әйберләрен төяп, кызымны ташлап, шул хатын белән калага тайган. Ачуланма мине, Мәдинә, гафу ит.

...Хастаханә ятагында уйланырга вакыт бар иде. Мәдинә барысын да аңлады. Күргән төшен хәтерләде. Ахмак баш, дип тиргәде ул үзен, аңгыра! Каргыш, дип ала карга сине кисәткән булган бит, Сиринә каргышы дигән ул сиңа! Ә син үз балаңның тормышын тәмугка әйләндердең. Йөрәгенә кан саугандыр, баламның, югыйсә, үз анасына моның кадәр рәнҗемәс иде.

И тырышты Сиринә әнисен терелтергә, и тырышты. Әллә кайдан уколларын да тапты, дәвалаучы табибларны да, укол ясаучыларны да, хәтта идән юучыларны да бәхилләтте. Һәркөн төянеп килгән кызны хастаханәдә дә бик яраттылар.

...Көннәр узды. Айлар... Тик Мәдинә күзгә күренеп сулды.

– Алып кайт мине, кызым, өйгә кайтасым килә, – диде ул.

Булмый инде, дип әйтмәде. Кызыннан ояла иде ана.

Сиринә аны-моны сизмәгәндәй кыланды. Әнисен бик кызганды ул. Вөҗдан газабы кичергән ана беркөнне түзә алмады, кызын янына чакырып китерде дә күңелен ачып салды. Кыз да, әни кеше дә бик еладылар, икесе дә соңгы сөйләшү икәнлеген аңлаганнар иде.

Мәдинә таң алдыннан китте... Елаудан күзләре шешенеп беткән кыз әнисен кочаклап бик озак утырды. Күмгәннән соң күрше хатыны аңа бер язу китереп тоттырды. "Әниең күмгәч кенә бирергә кушкан иде", – диде ул читкә карап. Кыз калтыраган куллары белән хатны ачты. Әнисенең язуы! Ул гына шулай матур итеп яза ала. Кыз ашыгып укый башлады: "Кызым, кичерә алсаң, кичер мине. Барысына да мин генә гаепле. Соңгы сүзем шул сиңа: беркайчан да балаңны юкка рәнҗетеп аның каргышын алма!"

– Әни...– дип ыңгырашты Сиринә. – Син дә мине кичер, яме!

Шулвакыт капкадан кергән ир-егеткә күзе төште Сиринәнең. Анда аның... чит илдә командировкада булып, алты ел кайтуын өзелеп көткән Илдары басып тора иде.

– Әнием, мин синең сүзләреңне исемдә тотармын, беркайчан да балаларымны рәнҗетмәм, – дип пышылдады кыз һәм бәхетенә таба йөгерде.

Бала каргышы (булган хәл)
Мөнирә САФИНА
– Ни хәлләрегез бар? Исән-имин генә ятасызмы? – дип күгәрчендәй гөрли-гөрли килеп кергән Гайшәне Мәдинә аптырабрак каршы алды.

"Нишләп йөри икән бу?" – дип уйларга да өлгермәде, Гайшә, сүз дилбегәсен кулына алып, уратыбрак сүзен башлады.

– Ни, Мәдинә, син инде мине беләсең. Минем сезгә беренче генә керүем дә түгел, күп еллардан бирле туганнар күк яшәп ятабыз. Шулай булгач, мондый йомыш белән керүемә ачуланма инде, яме. Ничек дип кенә әйтим икән соң инде... Теге... ни... ну...

Озак әвәләде Гайшә, әйтәсе сүзен әйтә алмады, кызарды, бүртенде. Шулай берничә минут торганнан соң, капылт әйтеп салды:

– Кызың фахишә икән синең, Мәдинә, минем кияү белән типтерә!

– Ничек... типтерә... кайда... кая... Син ни сөйлисең, Гайшә? – Мәдинә, бичара, бу хәлдән миңгерәеп калды. – Минем Сиринәм хакында шулай әйтергә ничек телең бара?!

Бер чирканчык алган Гайшә сүз эзләп кесәгә керми башлаган иде инде.

– Оятсыз ул синең Сиринәң! Менә кайда ул хәзер, әйт! Кибет әллә кайчаннан бирле йозакта бит инде. Ник өенә кайтмаган ул? Юк, моны болай гына калдырмыйм. Кызымның бәхетен урларга бирмәм мин сезгә! Кара әле син аны, оятсызны! Кеше гаиләсен бозучы фахишәңә кияүне икенче җирдән эзләгез. Утызга җиткәнче йөрмәскә иде, чыгарга иде сораган җиргә. Әнә, өйләнмәгән ирләр авыл тулы. Ярамаган тагы сезгә, ишәкләр!

Гайшә эчен бушатып чыгып китте, Мәдинә калды. Авыр иде аңа, бу коточкыч хәбәргә ул ышанырга да, ышанмаска да белмәде. Сиринәнең йөргән егете бар бит. Дөрес, әлегә ул еракта, әмма Мәдинә аны инде үзенең кияве булыр дип уйлап йөри иде...

Сиринә төн уртасында гына кайтты.

– Кайда йөрдең, бала? – дип өзгәләнде ана.

– И, әни, сорама. Иртәгә сөйләшербез әле, – дип, Сиринә урынга ауды һәм, әнисен караңгы уйлар эчендә калдырып, йоклап та китте.

Озак торды ана кызы янында. Кызының дөньяга килгән чагын, тәпи йөри башлаганын хәтерләде. Менә ул мәктәпкә бара. Аннан – Сәүдә техникумы. "Әни, сине ялгыз яшәтмим", – дип авыл кибетенә эшкә кайтулары... Болар барысы да артта калды инде. Сиринә әйбәт кенә эшләп китте. Авыл халкы да канәгать, ул үзе дә эшен дә, сатып алучыларны да бик ярата иде. Аны кияүгә димләп килүчеләр дә бик күп булды. Тик Сиринә генә әнисен ташлап китәргә теләмәде. Шулай итеп Сиринәгә дә утыз яшь тулды. Моңарчы кызының бер дә яманаты чыкканы булмады. Нишләп болай булды соң әле бу? Гайшәне гаепләмәде ул, аның урынында һәркем шулай эшләр иде. Ул да бит балалары бәхете өчен тырыша.

Иртән торгач Сиринә белән бик яхшылап сөйләшергә уйлап, Мәдинә таң алдыннан гына йоклап китте. Шул бик кыска гына арада да ул сәер төш күрде. Имеш, бик зур караңгы җир икән. Мәдинә белән Сиринә икесе дә кара киемнән казып куелган кабергә таба баралар. Артларыннан ала карга да очып килә. Үзе бертуктаусыз каркылдый: "Кар... кар... кар... каргыш..."

Мәдинә коты очып уянды. Дөрес икән Гайшә сүзләре. Димәк, аның кызы Гамир белән йөри!

– Аларның бит балалары бар. Их, кызым, ничек шундый адымга бара алдың син?! – дип ачыргаланды ана.

Сиринә өчен бу сүз яшен суккан белән бер булды.

– Әни, син ни сөйлисең? Ни сөйлисең син?! – дип елады да елады ул. – Син минем кичә нинди юл газаплары белән товар алып кайтуымны белсәң икән...

– Сөйләмә миңа юкны! – дип кычкырды ана. – Мин сиңа бүтән ышанмыйм. Минем кызым юк, ишетәсеңме, юк!

– Әни, син ни сөйлисең, акылыңа кил!

Сиринә никадәр генә өзгәләнсә дә, ана кызны аңламады.

Тормышларының кызыгы бетте. Ана белән кыз иртә белән эшкә киттеләр, элеккечә "Пока!" дип бер-берсенә кул болгап саубуллашмадылар. Кич эштән кайткач та элеккечә көн яңалыклары белән уртаклашу булмады. Дөрес, Сиринә бер тапкыр тагын аңлашырга теләп карады, тик әни кешенең бәгыре каткан иде. Ул кызының йөзенә күтәрелеп тә карамады, теш арасыннан гына: "Фахишә белән сөйләшер сүзем юк минем", – дип ысылдады. Теләмәде моны Сиринә, тик, күңеле, йөрәге аңа буйсынмыйча, әнисенә нык рәнҗеде.

Өч ай тирәсе вакыт узгач, Мәдинә эштән авырып кайтты. Сиринәгә сиздермәскә теләсә дә, кыз әнисенең авырганын бик тиз сизеп алды.

https://max.ru/join/ATLxFZl_-u0U2L257uE5VS1B7yuCp9xmK-_nOrxfqgY

Бергәләп ял итү — көч җыю һәм күңелне күтәрү өчен иң яхшы ысул 💯

Менә Саттаров, машина руле артына урнашып, двигательне кабызды. Кояш нурларында елкылдап торган аксыл машина, салмак кына кузгалып китте дә яшел агачлар белән ышыкланган тигез, киң юлдан алга омтылды, озакламый күздән дә югалды...

ТӘМАМ.

– Тез астына суккач, сыек сыйраклылар гына егыла. Без синең белән шундый токымнанмыни? Аягүрә басып кала белергә кирәк! Тормышны кабат башлауга килгәндә… син бер мәртәбә тормышыңны гел яңабаштан башлап караган идең түгелме? Чит кеше исеме белән, кеше күләгәсе булып… Ә нәрсә килеп чыкты?… Менә нәрсә, дускай, күләгә булып яшәргә кирәк түгел, үзең булып яшә! Кеше язмышы белән бәхетле булып булмый, үзеңнекен җайларга кирәк.
– Күләгә, күләгә… – дип кабатлады Марат үзалдына.
– Дөрес, хәзер гадәти тормышка җайлашу авыр булыр.
Син үзең утырган вакытта, тышкы дөнья тукталып калгандыр, дип уйлыйсыңдыр. Юк, Марат, аның бер мизгелгә дә туктап торганы юк. Һәрберсе хәрәкәттә, камиллеккә бару юлында, үсештә…
Үсештәдер шул, дип уйлады Марат. Югыйсә Саттаровның авызыннан «камиллеккә бару юлында» дигән сүзләр чыгар идеме?! Элекке опер да шундый фәлсәфәгә бирелә башлагач инде!...
– Элек мин белгән кешеләр кайларда икән хәзер? – дип авыр сулады Марат. – Алар да сезнең шикелле фәлсәфә куертырга өйрәнделәр микән?
– Ә кем кызыксындыра соң сине? Вася белән Женяны күздә тотсаң, аларның тәннәре күптән туфрак инде.
– Ишеттем, беләм…
– Ә-ә, аңладым, дускай, Наил Хәкимович турында сорыйсыңдыр? О-о-о, Наил Хәкимович – хәзер бик зур кеше.
Мәскәүдә ул. Дәүләт Думасы депутаты. Инде икенче чакырылышка сайланды. Әллә нигә бер мәртәбә сайлаучылары белән очрашуга кайтып киткәли.
– Аңлыйм, ул һәрчак зурдан кубарга ярата иде…
– Ә төзелеш трестын кем җитәкләгәнен беләсеңме? Анда хәзер Наил Хәкимовичның олы улы Фәнил Наилевич генераль директор. Бездә бит хәзер, парин, җитәкчелек династия буенча китте. Малайлары булганнарга рәхәт…
Саттаров бераз эндәшмичә торды. Марат та, сорау биреп, тынлыкны бозмады. Тик бераздан соң гына:
– Шулай инде, чабатачыдан – чабатачы, төзүчедән төзүче чыга. Хәкимечның улы да үзе шикелле деловоймы? – дип сорап куйды.
– Уздыра да әле. Районда иң зур особняк аныкы, дип сөйлиләр.
– Юк, мин шәхси мәсьәләдә түгел… Кешеләрне кайгыртуы, хәйриячелеге белән дим?
– Ә-ә, анысы кызыксындырамыни?... Әтисенең туган авылында олы гына мәчет төзеткән. Бабасы Хәким абзый шул мәчеттә мулла хәзер… Авылның иң хөрмәтле кешесе, диләр…
– Күкташ авылында ниләр бар икән? Хәер, сез каян белергә тиеш инде аны…
– Мин яртылаш Күкташныкы бит хәзер. Картаеп беткәнче холостой булып йөрдем-йөрдем дә менә өйләнеп куйган идем…
Хатыным Күкташныкы. Андагы хәлләрдән хәбәрдар мин. Сине Хафиз абыйлар гаиләсе кызыксындырадыр инде. Хафиз мулла шактыйдан вафат. Кызы Гөлназ, кияүгә чыгып, каядыр еракка китеп барган. Йортта әнисе – Нурия абыстай үзе генә гомер кичерә. Җәйләрен Гөлназның балалары әбиләре янында торып китәләр икән… – Аннан соң, сер итеп кенә әйткәндәй, Маратның колагына иелде: – Ә беләсеңме, сине каршыларга үзем генә килмәдем бит, машинада тагын бер кеше көтеп утыра, – дип, подполковник Гомәр Саттаров аны юл читендә торган «Фольксваген» машинасына дәште.
Машинаның ярым караңгы тәрәзәсе аша Марат, чыннан да, эчтә кемнедер шәйләп алды. Саттаров ниндидер бер тантана белән ишекне киереп ачты. Анда утыручы хатын-кызны Марат танымады, билгеле. Озаклап караса да, барыбер, ул аны белми иде, ахры. Киеренкелекне йомшарту өчен, Саттаров аларны үзе таныштырырга ашыкты:
– Бу – минем хатынның бертуган сеңлесе... Күкташ авылыннан…
Тик ул сүзләрен әйтеп бетермәде, хатын, мөлаем елмаеп, Маратка үзе кулын сузды:
– Нәфисә апаң булырмын…
– Нәфисә апа?...
Күкташ… Әйе, әйе, беренче мәртәбә Күкташка килгәндә, чишмә буенда… «Нәфисә апаң булырмын…» Таныш сүзләр…
Ә аннан соң… Карале, бу язмыш нишләп һаман авыр кичерешләр белән эзәрлекли соң аны?...
Марат, кирегә борылып, машинадан читкәрәк китмәкче булды. Тик Гомәр аны җилкәсеннән тотып туктатты һәм:
– Юк инде, дускай, бер безнең кулларга килеп эләккәнсең икән, тиз генә ычкынырмын димә… Ул да ялгыз, син дә…
Икегезгә дә иптәш кирәк, – дип сөйләнде, Маратка утырырга кушып, эчкә ымлады.
– Ни дә булса килеп чыгарына ышанасызмы?!
Шунда Нәфисә йомшак кына итеп аның кулларын тотты да тыныч кына:
– Яшәрбез, күрербез, – диде.

Вася бу вакытта, нәрсәдер белгертергә теләп, башларын боргалый иде. Тик яңарак кына булып узган «җиңүләре» шаукымыннан Женя аны аңларлык хәлдә түгел. Менә ул иелеп Васяның авызыннан чүпрәкне ала башлады. Куак артында посып яткан Рәшит бу мизгелне кулдан ычкындырырга ярамаганын аңлады. Ул Женяга төзәп атып җибәрде. Исәбе үтерергә түгел, бары яраларга гына иде дә бит, тик теге ахылдап җиргә ауды һәм тынсыз калды. Рәшит якынрак килгән иде, аның күкрәк турысыннан кан сирпелеп чыкканын шәйләгәч, янында озак тоткарланмады, Гомәр белән Маратны богаудан ычкындырырга китте. Богауның ачкычы аңарда. Бу чакта егетләр торып басканнар иде инде. Рәшит башта Гомәрнең кулын ычкындырды, Маратныкына үрелгән иде:
– Стоп, стоп, – дип, Гомәр аны туктатты. Богауның яңа гына үз кулыннан бушаган ягын Маратның икенче беләзегенә кидерде дә: – Гафу ит, дускай, шулай кирәк, – дип куйды.
Шунда Марат, кинәт кискен хәрәкәт ясап, Гомәрнең каршысына чыгып басты. Куаклыктан шартлаган тавыш ишетелде.
Марат тезләренә чүкте һәм җиргә егылды. Атучы Женя иде. Рәшит ашыгычлык белән аның пистолетын алырга оныткан шул.
Хәер, ул аны үлгән дип уйлаган иде бит. Ә егет үлеп җитмәгән булган икән. Аңына килеп, пушкасын Гомәргә төбәгән. Ялан тау янындагы кебек, бу юлы да аңа Марат комачаулады, күреп калып, гәүдәсе белән Гомәрне каплады. Аткач, Женяның пистолет тоткан җансыз кулы җиргә салынып төште. Егет борыны белән җиргә капланды, гәүдәсе җайсыз гына калтыранып куйды. Бу аның соңгы сулышы иде. Маратның томалана барган күзләре боларны да күрде әле. Калганы барысы да томанга кереп юк булды, барысы да бетте…

* * *

Юк, бетмәгән икән. Бу вакыйгалардан соң унбиш елдан артык вакыт узгач, каты режимлы бер колония капкасыннан кыска калдырып кырылган чигә чәчләре чалара башлаган, борыны өстенә күзлек элгән ябык кына бер адәм чыкты. Артыннан авыр капка шапылдап ябылгач, ул берара туктап калды.
Нәрсә эшләргә дә белмәгән кыяфәттә, артына борылып, яңа гына үзе чыккан капкага күз салды. Инде ничә еллар күзәтү астында яшәргә ияләнгән мәхбүс өчен иректә булу, чыннан да, гаҗәбрәк шул. Хәзер аны беркем дә күзәтми, беркем дә тегендә барма, болай эшләмә, дип кисәтеп тормый, гомумән, ул бу фани дөньяда беркемне дә кызыксындырмый иде кебек.
Каршылаучы да юк…
Юл аркылы гына, утыз-кырык адым ераклыкта, бакча бар икән. Ир акрын гына шунда таба атлады. Килеп җиткәч, шундагы эскәмияләрнең якындарак торганына утырды һәм, башын иеп, кулы белән чигәләрен тотып, уйга калды. Ул тирә-якны күрми иде. Чөнки соңгы елларда аның өчен ят булып өлгергән бу ирек дигән нәрсәгә ул әзер түгел. Ә ияләнергә кирәк…
Шулай күпме утыргандыр, кемдер иңбашына җиңелчә генә кулын куйгач, сискәнеп башын күтәрде.
– Нәрсә, Марат, башыңны түбән идең? Утырып туймадыңмыни әле?
Эскәмиядә утыручы бу ир, чыннан да, унбиш ел срогын тулысы белән утырып чыккан Марат иде. Ул, үзенә эндәшкән милиция подполковнигын танырга тырышып, аның йөзенә текәлде. Каядыр күргәне дә бар кебек. Ай бу хәтер дигәнең!...
Олыгая-олыгая хәтер дә тоныкланып беткән. Гомәр… Саттаров түгелме соң?... Кем булсын инде тагын, әйе, ул, тавышы да аныкы!
Марат урыныннан торды. Ияләнелгән гадәт буенча:
– Гражданин начальник, – дип әйтә башлаган иде, туктап калды.
– Шайтан сиңа гражданин начальник… Нәрсә, танымадыңмы?
– Таныдым, граждан… Сезне танымыйммы соң?! Ә монда нишләп йөрисез соң?
– Сине каршыларга махсус килдем. Югыйсә көтәр кешең дә юктыр… Нәрсә, кулга богау кидереп, каталажкага тыгып куйды да шуның белән вәссәлам, онытты, дип уйладыңмы?
– Юк, уйламадым… Гомумән, бернәрсә дә уйламадым…
Саттаров, аны ирләрчә кочаклап, җилкәсенә шап-шоп суккалады. Аннан соң, арткарак китеп, Маратны тагын бер кат баштанаяк күздән кичерде:
– Хәлеңне аңлыйм, дускай… Таушалгансың… Еллар җәлләмәгән сине…
– Әйе, гомер дигәнең гел юкка гына үтте дә китте…
– Бирешмә! Башыңны югары күтәр! Җебеп төшмә!
– Бу дөньяда җебеп төшмичә генә яшәүләр бик авыр шул…
Язмыш тез астына бер китереп сукса, егылырга да озак түгел.
Ә кабат торулар ай-һай… Тормышны гел яңадан башлап булса икән?...

Күләгә (роман)
Фәрит ИМАМОВ
19. (Ахыры.)
Әллә каян гына пәйда булган шәрә кешеләрне күргәч, Вася баштарак чын-чынлап каушап калды. Тик Гомәрне таныгач, авызын ыржайтып көлде генә:
– Ә, Марканың саклаучы фәрештәләре менә кемнәр икән!
«Легавыйлар» ялчысыдыр, дип уйлаган идем аны, тәки дөрескә чыкты. Гнида, – дип, җиргә төкерде.
– Йә-йә, күп сөйләшмә, судта әйтергә сүзең калмас, – дип, Гомәр тегенең касыгына җиңелчә генә тибеп алды.
Вася кулына ни өчендер озын бау тоткан иде.
Рәшит кызыксынасы итте:
– Монысы нәрсәгә?
– Бозау арканларга, – дип хахылдады Кулак.
– Әлегә ул сине бәйләп куярга бик яхшы булыр, – дип, Васяны юан кәүсәле куакка аркасы белән терәп, бәйләп куйдылар да Женяның килгәнен көтә башладылар.
Ун минутлап узды микән, Женя белән Марат күренде. Алар башта янәшә атлап, сөйләшеп килгән шикелле иде. Иңкүлеккә төшеп, печәнчеләр күзеннән яшеренгәч, Женя берничә адым арткарак калды да куеныннан пистолет чыгарды.
Рәшит, моны күргәч, кулындагы пистолетын кысыбрак тотты.
– Нәрсә, атарга җыенамы әллә?
– Кулагин янына килеп җитмичә атмаячак, курыкма. Аннан соң, әнә бит, аны атып үтерергә түгел, ә асарга җыенганнар, – дип, Гомәр Васяны бәйләгән бауга ишарәләде.
Вася тагын хихылдады:
– Хәзер дускаегызга аллес капут булачак…
Гомәр Рәшиткә:
– Авызын берәр нәрсә белән томала әле шуның, юкса безнең монда икәнлегебезне сиздерүе бар, – диде.
Рәшит озак уйлап тормады, Васяның күлмәк җиңен умырып төшерде дә авызына келәп итеп тутырды, аннары үрмәләп Гомәр янына килде. Куаклык читенә якынлашкан Женя исә, үзен каршыларга чыгучы булмагач:
– Вася, Вась? Кая олактың син? – дип кычкырды.
Җавап ишетмәгәч шикләнде булса кирәк, Маратка туктарга кушты, аңа якынрак килде. Тагын шикләнеп як-якка карангалады. Хәзер Женяны Марат гәүдәсе каплап тора инде.
Гомәрнең теш арасыннан:
– Ах, шайтан, – дигән сүзләр кысылып чыкты.
Женяны һич кенә дә мушкадан ычкындырырга ярамый. Юкса болардан барысын да көтәргә була.
– Бар, син читкәрәк кит, кырыйдагы куак артына. Шуннан пистолетың белән Женяны мушкада тот. Атарга ашыкма.
Юкса Маратка тидерүең бар. Нәрсә булса да уйларбыз, – дип команда бирде ул.
Рәшит, бераз алгарак үрмәләп, куак төбенә ятты. Хәзер Женя аңа ачык күренә иде, ул Маратның уң ягындарак тора.
Женя тагын бер-ике мәртәбә Васяны чакырып кычкырды.
Аңа каршы Вася, «бу-бу-бу» килеп, нәрсәдер әйтмәкче булып маташты. Тик авызына тутырылган чүпрәк сөйләшергә кома чаулады, Женя берни ишетмәде, әлбәттә. Шулай да, предохранителен ычкындырып, пистолетын Маратның чигәсенә терәде.
Һәм акрын гына куаклыкка әйдәде. Гомәр дә пистолетын Васяның маңгаена терәде. Чөнки Женя аларны күреп алган иде инде. Шулай бертын карашып торгач, Женя телгә килде:
– Әһә, кунак бар икән. Тик коралың белән шаярсаң, менә бу тәти егетнең маңгаена тишек ясыйм. Аңладыңмы? Пушкаңны ташла һәм тизрәк бул, – диде.
Гомәр, чарасыз сыман кыланып, бөтен гәүдәсе белән күтәрелде дә пистолетын җиргә ташлады. Аның болай эшләвен күргәч, Марат:
– Саттаров, курыкма, ат! Миңа тисә дә әллә нәрсә юк… Син аттың ни, алар аттылар ни – барыбер. Исән калсам да…
Гомәр аның сүзләрен бүлде:
– Борчылма, егеткәем. Без синең белән мондыйларны гына күрдекме?! – дип сөйләнде.
Вася тагын «бу-бу-бу» килеп боргаланды, нидер кычкырырга теләде. Якында гына Рәшитнең качып ятуын әйтмәкчедер, күрәсең.
– Пушкаңны читкәрәк ыргыт та якынрак кил, – дип әмер бирде Женя.
Гомәр җирдә ятучы пистолетны читкә типте дә Марат каршысына килеп басты. Женя аның трусигында эленеп торган кул богавын алып, бер ягын Маратның беләзегенә эләктерде һәм, үз эшеннән канәгать калып:
– Хап, – дип куйды, ә икенче ягын Гомәрнең кулына эләктерде: – Хап! Менә шулай яхшырак булыр, – дип сөйләнде ул. – Ә хәзер икегез дә җиргә йөзтүбән, – дип команда бирде дә, янәшәдә яткан пистолетны алып, Кулагин янына китте.