Еще раз вернемся к недавно прошедшему по инициативе Проектного офиса по сохранению и изучению адыгейского языка семинару воспитателей. А точнее к визиту ученых АРИГИ доктора филологических наук С. Анчек, кандидатов филологических наук Г. Тугуз и С. Атажаховой. Центральной темой беседы с воспитателями стало обсуждение учебно-методического пособия «Сыбзэ – сидунай» («Мой язык – мой мир»). Участие в диалоге приняла и со-автор пособия, доктор филологических наук, куратор семинара М. Биданок.
Учебно-методический комплекс «Сыбзэ – сидунай» («Мой язык – мой мир») состоит из 4-х книг для детей и методического пособия для воспитателя. В книги для детей вошли 16 разделов: «Давай познакомимся», «Игровая», «Ванная», «Столовая», «Блюда», «Семья», «Комната», «Овощи», «Одежда», «Домашние птицы», «Домашние животные», «Дикие животные», «Дикие птицы», «Насекомые», «Фрукты», «Окружающий нас мир».
Авторы УМК объяснили, что введение персонажей из нартского эпоса в пособие является хорошей возможностью погружения детей в адыгское фольклорное пространство. Дети через имена эпических героев Сэтэнай, Адыиф, Мэзгуащ, Малычыпхъу, Лъэпшъ, Ащэмэз, Пэтэрэз соприкоснутся с предками адыгов. Эпические образы спускаются на уровень обыденности, и герои знакомятся с такими темами как «щагубзыухэр», «щагу псэушъхьэхэр».
Очень интересны вводимые локусы: мэкъэхьабл, гущыIэхьабл, усэхьабл, орэдхьабл, гущыIэухыгъэхьабл – это адыгские модели мира. Воспитателю следует в начале объяснить значения вводимых слов, даже попытаться начертить своеобразную «карту», где данные локусы будут обозначены.
БлэкIыгъэ семинарэу, кIэлэцIыкIуIыгъыпIэхэм яIофышIэхэм апае адыгабзэм икъэухъумэнрэ изэгъэшIэнрэ адэлэжьэрэ Проектнэ офисым зэхищэгъагъэм, къыфэдгъэзэжьын. Мы Iофтхьабзэм къыдыхэлъытэгъэ зэIукIэгъу бзэшIэныгъэмкIэ докторхэу Биданэкъо Марзетрэ Анцокъо Сурэтрэ, бзэшIэныгъэмкIэ кандидатыцIэхэр зиIэхэ Тыгъужъ Гощсимэрэ Атэжьахьэ Сайхьатрэ кIэлэпIухэм адашIыгъ. ЗэдэгущыIэгъур зыфэгъэхьыгъагъэр егъэджэн-методикэ зэхэтэу «Сыбзэ – сидунай».
Мы IофшIагъэм къызэрэдилъытэрэмкIэ, тхьамафэм тIо (нахь мымакIэу) зэIукIэгъухэр зэхэщэгъэнхэ фае. Такъикъ пчъагъэу зэрэкIощтыр зэзгъашIэрэм е языгъашIэрэм егъэнафэ. ЗэкIэмкIи зэIукIэгъу 70 мэхъу.
Гъуазэхэр тхылъым щыгъэнэфагъэх. Ахэр адыгэхэм янарт эпос къыхэхыгъэ персонажхэу Малычыпхъу, Сэтэнай, Адыиф, Мэзгуащ. Загъорэ ахэм гъусэ къафэхъух Лъэпшъ, Пэтэрэз, Ащэмэз.
Тхылъэу кIэлэцIыкIухэр зэрылэжьэщтхэр Iэхьэ 16 зэтеутыгъ: «НэIуасэ тызэфэгъэхъу», «ДжэгупIэр», «Ваннэм», «ШхапIэр», «Шхынхэр», «Унагъор», «Унэр», «ХэтэрыкIхэр», «Щыгъынхэр», «Щагубзыухэр», «Щагу псэушъхьэхэр», «Псэушъхьэ Iэлхэр», «Къолэбзыухэр», «ХьацIэ-пIацIэхэр», «Пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр», «Тыкъэзыуцухьэрэ дунаир». Пылъхьэ иI.
Iахьэ пэпчъ зэIукIэгъуи 4-5 мэхъу. Аужырэ зэIукIэгъум акIугъэр щагъэпытэжьы, щызэфахьысыжьы. ЗэIукIэгъу пэпчъ гъэцэкIэни 4-5 ит. ГъэцэкIэнхэр пшъэрылъхэмкIэ зэтекIых: усэхэм адыгэм идунай сабыир хащэ, орэдхэм ар шIу рагъэлъэгъу, сурэтхэмкIэ дэхагъэр гурегъаIо, хэупкIын-тегъэпкIэн Iофхэм Iэдэбныгъэ халъхьэ. ЕджакIэ ымышIэми пэшIорыгъэшъ екIолIакIэр (методикэр) къыдэлъытагъэу аудиопылъхьэм едэIумэ, зэхихыгъэр къыIожьызэ сабый цIыкIум гущыIакIэ зэригъэшIэшъунэу гъэпсыгъэ.
Сабыир зыщапIурэ унэм къыщырегъажьэшъ, унэ-унэу, зыщыджэгурэм, зызщитхьакIрэм, зыщышхэрэм, шхынэу инэплъэгъу къиуцохэрэм, унагъом исхэм тхылъым нэIуасэ афешIы. ЕтIанэ унэм, ащ къикIмэ, зыщилъэщт щыгъынхэм нэIуасэ афешIы, ом изытет елъытыгъэу зызэрифэпэн фаер гурегъаIо. Дунаим хахьэмэ, зыIукIэщт щагубзыухэм, щагу псэушъхьэхэм, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэм нэIуасэ афешIы. Гъэпсэфыгъо уахътэхэм ны-тыхэм ягъусэу мэзым, къушъхьэм, псыхъом, хым кIохэмэ, мыщтэнхэу, ахэм къолэбзыоу, псэушъхьэ Iэлэу, хьэцIэ-пIацIэу ахэсхэми сабыир нэIуасэ афешIы. Джаущтэу, игъорыгъоу сабыир адыгэ дунаим хэщагъэу мэхъу.