Оол уругнуң кижизидилгези📌
Оол уругнуң карактарындан-на ооң кандыг кижи дээрзин эскерип болур. Хатчыл черниң ыяжы дагыр, кайгал эрниң караа оттуг. Тыва чон эр кижиниң сүлдези бедик, олурар чери безин өгнүң дөр бажы, сөглээн сөзү чаңгыс, өг-бүлениң чөленгиижи, азыракчызы деп хүндүлээр. Ол ёзу-чаңчылдар бо хүннерге чедир сагыттынып чоруур. Оолдарны эр кижи чуртталгазында таваржып кээр моондактарны, бергелерни эртип шыдаар кылдыр белеткеп, кижизидер. Эр кижиниң ажып эртер «тос бергези» амгы-даа үеде мерген, кижизидикчи утка-шынарын чидирбээн:
1. Эр кижи тос-тостуң соогунга дадыгар.
2. Тос харлыг оол чарыш аъдын мунар, адазынга эш болуп, эмдик аът өөредир.
3. Эр кижи тос кулаш сыдымның ээзи болур, чанындан эртип чыткан малды чаңгыс шалбалаар кылдыр өөренген болур.
4. Оол уруг тос харлыындан эгелээш, амы-тынынга халдаан тос айыылды ажып эртер ужурлуг. Ол тос айыыл дээрге чүвени баш бурунгаар билип алыр аргазын угаадып турар: ыт изин бөрү изинден ылгап билири, кулуннуң чүгүрүк аът болурун тодарадыры, булуттарның өңүнден чаъс чаарын билири дээш, амы-тынга халдап болур айыылдарны ажыр эртер аргазын билири болур.
5. Эр кижи амыдыралының иштинде бергелерни ажып эртери: өлүм ажыын шыдажыры, кара нүгүлдү ажары, өгбе чуртундан ыраары, чашпаа кижилерге алыспазы дээш
6. Эр кижи оруун оруктаар болгаш тос хемни кежер.
7. Эр кижи бодунуң назынының иштинде амыдыралдың тос артын ажар салымныг. Тутканын салбас, кылганын бүдүрер. Улуг херек – улуг арт болур.
8. Эр кижи тос дээрлерниң чаңныындан чайлай дүжүп чоруур. Ол дүне-даа, хүндүс-даа, бүргег, кааңда-даа,чаъстыг-даа орукка чоруур.
9. Эр кижи назынының иштинде тос таңдының кежиин четтирер ужурлуг (М. Кенин-Лопсан).
Эр кижи чуртталгазында тос бергени эртип шыдаар кылдыр белеткенир, бодун кижизидер болгаш чонунга ёзулуг төлептиг аажы-чаңныг «эрниң эрези» деп адаттырар. «Тос бергеге» торулбазы дээрге эр хиндиктиг кижи бүрүзүнүң сагыыр дүрүмү болур.
Б.О. Казырыкпай, Б.Б. Казырыкпай ЭР ЧОЛ ар. 14.
Оол уругнуң карактарындан-на ооң кандыг кижи дээрзин эскерип болур. Хатчыл черниң ыяжы дагыр, кайгал эрниң караа оттуг. Тыва чон эр кижиниң сүлдези бедик, олурар чери безин өгнүң дөр бажы, сөглээн сөзү чаңгыс, өг-бүлениң чөленгиижи, азыракчызы деп хүндүлээр. Ол ёзу-чаңчылдар бо хүннерге чедир сагыттынып чоруур. Оолдарны эр кижи чуртталгазында таваржып кээр моондактарны, бергелерни эртип шыдаар кылдыр белеткеп, кижизидер. Эр кижиниң ажып эртер «тос бергези» амгы-даа үеде мерген, кижизидикчи утка-шынарын чидирбээн:
1. Эр кижи тос-тостуң соогунга дадыгар.
2. Тос харлыг оол чарыш аъдын мунар, адазынга эш болуп, эмдик аът өөредир.
3. Эр кижи тос кулаш сыдымның ээзи болур, чанындан эртип чыткан малды чаңгыс шалбалаар кылдыр өөренген болур.
4. Оол уруг тос харлыындан эгелээш, амы-тынынга халдаан тос айыылды ажып эртер ужурлуг. Ол тос айыыл дээрге чүвени баш бурунгаар билип алыр аргазын угаадып турар: ыт изин бөрү изинден ылгап билири, кулуннуң чүгүрүк аът болурун тодарадыры, булуттарның өңүнден чаъс чаарын билири дээш, амы-тынга халдап болур айыылдарны ажыр эртер аргазын билири болур.
5. Эр кижи амыдыралының иштинде бергелерни ажып эртери: өлүм ажыын шыдажыры, кара нүгүлдү ажары, өгбе чуртундан ыраары, чашпаа кижилерге алыспазы дээш
6. Эр кижи оруун оруктаар болгаш тос хемни кежер.
7. Эр кижи бодунуң назынының иштинде амыдыралдың тос артын ажар салымныг. Тутканын салбас, кылганын бүдүрер. Улуг херек – улуг арт болур.
8. Эр кижи тос дээрлерниң чаңныындан чайлай дүжүп чоруур. Ол дүне-даа, хүндүс-даа, бүргег, кааңда-даа,чаъстыг-даа орукка чоруур.
9. Эр кижи назынының иштинде тос таңдының кежиин четтирер ужурлуг (М. Кенин-Лопсан).
Эр кижи чуртталгазында тос бергени эртип шыдаар кылдыр белеткенир, бодун кижизидер болгаш чонунга ёзулуг төлептиг аажы-чаңныг «эрниң эрези» деп адаттырар. «Тос бергеге» торулбазы дээрге эр хиндиктиг кижи бүрүзүнүң сагыыр дүрүмү болур.
Б.О. Казырыкпай, Б.Б. Казырыкпай ЭР ЧОЛ ар. 14.