Тыва Чазак


Гео и язык канала: Россия, Казахский
Категория: Новости и СМИ


Тыва Республиканың Чазааның албан езузунуң медээлери

Связанные каналы

Гео и язык канала
Россия, Казахский
Категория
Новости и СМИ
Статистика
Фильтр публикаций


🔹 Республикада эрткен чылдан Владислав Ховалыгның эгелээшкини-биле «Тываның чаш төлү» губернатор төлевилели боттанып турар. Ол дун төл төрүттүнген өг-бүлелерге немелде социал деткимчени көргүзер болгаш чаштарның өлүп-хораанын болдурбас дээш чорудуп турар хемчег. Регионнуң Кадык камгалал яамызы бо хемчег механиктиг асфиксиядан чаштарның чок болурунга удур дээштиг болганын демдеглээн. Эрткен чылдың ол үезинге деңнээрге, ол көргүзүг 20 хуу эвээжээн.

Владислав Ховалыг 2025 чылдың январьда Тыва Республиканың Дээди Хуралынга (парламентизинге) чылдың Айыткалын берип тура, «Тываның чаш төлү» эгелээшкинни бир дугаар чарлаанын сагындыраал. Ооң соонда төлевилелди боттандырарының ажылдары эгелээн: херек акша-хөреңгини тускайлаан, садыглаашкынны эрттирип, белектерни саткан. Чаа төрүттүнген чаштарга дөжектиг орун болгаш чугула херек чүүлдерни белекте киирген.

Ол ышкаш чаа божаан иелерни божудулга бажыңындан үндүреринге белеткээн чаш өпея биле авазынга тускай белек – аңгы удуурунга чаңчыктарар орунну бээр. Аңгы орунга чыттырары – ие кижиниң таптыг чыдып алгаш, удуп дыштанырын база чаш төлдүң айыыл чок чоруун магадылаар деп, специалистер тайылбырлап турар.

✅2025 чылда 1288 өг-бүле дун чаштарынга белектерни алган.


🔹 «Өг-бүле» национал төлевилел-биле хууда ажыл-херээн ажыдарынга күрүне деткимчезин тускай шериг операциязының 26 хоочуну база алыр. «Ада-чурт камгалакчылары» күрүне фондузунуң салбырынга эрткен бизнес-планнар сайгарар комиссияның ээлчеглиг хуралында ындыг шиитпир хүлээп алдынган. Ниитизи-биле 27 төлевилелди сайгарып көрген.

Кызыл хоорайдан, Кызыл, Таңды, Каа-Хем, Улуг-Хем, Тожу, Тес-Хем, Мөңгүн-Тайга, Сүт-Хөл, Чеди-Хөл кожууннардан хоочуннар сайгарлыкчы эгелээшкиннерин таныштырган. Ыраккы муниципалдыг тургузуглардан киржикчилер боттарының бизнес-планнарын видеохарылзаа дамчыштыр камгалаан.

Төлевилелдерниң аразында техниктиг хандырылга станцияларын, автомобильдерже үнүүшкүннүг диагностиканы ажыдары, бода болгаш шээр мал азырап-өстүрери, идик-хеп даараары, аъш-чем бүдүрүлгези болгаш чедирилгезиниң ачы-дузалары бар.

Чижээ, Кызылдан 24 харлыг Олег Ортаат СТО ажыдарын планнап турар. Ол чажындан-на автомашиналарны сонуургаар, машиналар септээринге ачазының дузалакчызы чораан. Олег шериг албанын эрттирип тургаш, машиналар будуурунга немелде арга-дуржулганы алган. Ам авазының гаражынга мастерская ажыдар бодалдыг. Ынчангаш ынаар чылыгны киирип алган.

Алдын-Херел Серен-оол мобильдиг автодиагностика угланыышкынын сайзырадыр планныг. Республиканың кайыын-даа чурттакчылары, ол ышкаш орукка машиназы үрели берген чолаачылар оон дузаны дилеп болур.

Кызыл кожуундан тускай шериг операциязының хоочуну Аймир Дивии база бодунуң ажыл-херээн ажыдар. Аар кемдээшкинден бир будун чидирген соонда, ол шериг албанындан халашкан. Чанып келгеш, ол сайгарлыкчы чорукту шилип алган. Социал керээ акша-хөреңгизин ажыглап, пицца, шаурма болгаш өске-даа чемнер белеткээр болгаш чедирер цехти ажыдар деп планнап алган. Бо талазы-биле ооң арга-дуржулгазы бар.

«Боттуң ажыл-херээн ажыдары – социал керээниң эң нептереңгей угланыышкыннарының бирээзи-дир. Тускай шериг операциязының хоочуннарынга бо хемчег чүгле акша-хөреңги деткимчези-биле эвес, а профессионал мергежилин сайзырадып, бот шимченирин чедип алырынга болгаш өг-бүлезинге доктаамал орулганы хандырарынга дузалаар. Тускай шериг операциязының хоочуннары болгаш оларның өг-бүле кежигүннери өг-бүлезиниң кижи санынга ортумак орулгазын барымдаалавайн, сайгарлыкчы чорукту эгелээринге социал керээни чарып болуру эптиг» - деп, Тыва Республиканың күш-ажыл болгаш социал политика сайыды Сылдыс Ондар демдеглээн.

Социал керээ-биле бодунуң ажыл-херээн эгелеп алырынга 350 муң рубль чедир түңге эгидилге чок күрүне деткимчезин бээри көрдүнген. Программаны ажылдадып эгелээн үеден бээр тускай шериг операциязының 1000 ажыг хоочуннары сайгарлыкчы ажылды сайзырадырынга социал керээ акша-хөреңгизин алганнар.

Программага киржир дизе, «Ада-чурт камгалакчылары» күрүне фондузунуң салбыры-биле харылзажыр, аңаа олар комиссияның сайгарылгазынга көөр документилерни болгаш бизнес-планны белеткээринге дузаны көргүзерлер.


🔹 Тывада национал төлевилелдер күүселдези-биле, үре-садында бергедээшкиннерлиг өг-бүлелерге деткимчени көргүзүп турар. Чижээ, чылда он-он чаштар ЭКО процедуразының түңнелинде төрүттүнген. Ооң мурнунда ЭКО төлевирлиг турган болза, ам ону эмчиниң сүмелээни езугаар ыяап медицина камгаладылгазының полизи-биле ап болур. «Өг-бүле» национал төлевилел ындыг арганы берген.

Регионалдыг Кадык камгалал яамызының дыңнатканы болза, ЭКО-нуң ачызында 2026 чылдың эгезинден бээр республикада 27 чаштар төрүттүнген. Ниитизи-биле 191 өг-бүлени процедураже чоруткан, а 36 херээжен ЭКО соонда иштелип, бүрүткеттинген.

Республиканың Перинаталдыг төвүнүң специалистери ЭКО-нуң чедиишкинниг болуру ашак-кадайның назы-харындан, божувас болганының чылдагаанындан, үрениң шынарындан дээш, дыка хөй чылдагааннардан хамааржыр деп демдеглээн. Статистика-биле алырга, 35 хар четпээн херээженнер эң эки түңнелдерни берип турар.
Ыяап эмчи камгаладылгазы-биле ЭКО-ну эртери халас. Специалистен консультацияны алыр дизе, Перинаталдыг төптүң консультация-диагностика салбырының регистратуразынче 6-01-90 дугаарлыг телефон-биле долгажып болур.

Үре-сады кадыкшылынга диспансеризация шинчилгези иштелиринге, кадыкшылдың байдалынга багай салдар чедирип болур чылдагааннарны тодарадырынга улуг рольдуг. Комплекстиг шинчилгелер иштелиринге болгаш эмнээшкинни эгелээринге шаптыктыг чажыт аарыгларны үезинде илередип болур.

Эмчи шинчилелдериниң программазын аарыг кижиниң назы-харынга болгаш байдалынга хамаарыштыр тускай тургузар. Ыяап эмчи камгаладылгалыг, 18-тен 49 харга чедир назылыг, эр база херээжен улус быжыглаттынган поликлиниказынга үре-сады кадыкшылын хынадып болур. Баштайгы эмчи хыналдазының соонда, анализтер болгаш процедураларның сөөлгү даңзызы билдинер.

«Узун болгаш идепкейлиг назын» национал төлевилел езугаар, Тываның чурттакчыларының үре-сады кадыкшылынга хыналдаларны халас кылып турар. Ындыг хыналдаларның кол сорулгазы – эр-херээжен аарыгларны эрте чадазында илередип, божуп-көвүдээр аргаларны камгалап кадагалаары.


Репост из: Владислав Ховалыг
Видео недоступно для предпросмотра
Смотреть в Max
Сегодня - День работников транспорта и 100-летие транспортной отрасли Тувы.

За это время транспорт стал настоящей опорой республики. Благодаря труду специалистов отрасль уверенно развивается: растет пассажиропоток, открываются новые маршруты, обновляются дороги и мосты, укрепляется авиасообщение - в том числе международное.

Особенно важны проекты, которые напрямую улучшают жизнь людей: новые автобусные маршруты, благоустройство улиц и повышение безопасности на дорогах.

Благодарю работников транспорта за надежность, профессионализм и преданность делу. С юбилеем!


🔹 2026 чылда «Амыдыралга инфраструктура» национал төлевилел-биле Тывада орук четкизиниң 13 участогун, ниитизи-биле 60 хире километрни чаарткан. Бо неделяда республиканың Орук-транспорт комплекизиниң яамызы эрткен чылдың баш бурунгаар түңнелдерин үндүрген.

Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгга таныштырган отчетта, бүдүн адырда планнаттынган септелге болгаш тудуг ажылдары 95 хуу күүсеттингенин демдеглээн. Объектилерниң көвей кезии ажыглалче кирген. Кара-Хаак, Тээли, Хадың, Булуң-Бажы суурларже кирер оруктарны, «Кызыл – Эрзин - Моол күрүне кызыгаары» регионалдыг оруктуң ийи участогун база «Тээли - Бай-Тал» муниципалдар аразының оруктуң ол-ла хире участоктарын ажыглалче киирген.

«Суг-Аксы – Ишкин» орук участогунда, Ак-Тал биле Ишкин суурларже кирер оруктарда, «Ак-Довурак – Абакан» автооруктуң 183 километринде Абакан хемни кежир көвүрүг тудуунда ажылдар доозулгалак. Оон аңгыда тудугжулар Кызылдың Ленин кудумчузунда 2 километр участокту доозуп турар, бо хүнде ында чүгле кудумчу чырыының чагыларын тургузары арткан.

Ажылдар чоруп турар участоктарның ниити узуну 9 хире километр. Тудугжулар планнаттынган бүгү хемчээлди чыл төнчүзүнге чедир доозарын аазаан. Ылаңгыя орукту шывар кол ажылдарны, орук кыдыын доозары, чырык чагыларын, орук демдектерин болгаш оруктуң өске-даа кезектерин тургузары арткан.

Ведомствонуң специалистериниң саналы-биле алырга, 2026 чылдың планнарын күүседип, регионалдыг болгаш муниципалдыг автомобиль оруктарының нормативтиг негелделерге дүгжүп турар үлүүн 54-ден 57 хуу чедир өстүрер. Сөөлгү беш чылда ниитизи-биле Тывада 700 ажыг километр оруктарны чогуур деңнелче киирген.


🔹 «Сорунза» губернатор төлевилели-биле Арыг-Үзүү, Тээли, Ээрбек, Сайлыг суурларда көдээ культура бажыңнарының тудуу түңнел кезээнче киргенин Тываның Культура яамызы дыңнаткан.

Губернаторнуң эгелээшкини культура объектилериниң инфраструктуразын чаартырынга, көдээ чурттакчыларны культура-чырыдыышкын хемчеглеринге хаара тударынга, оларның культурлуг хостуг үезин организастаарының шынарын бедидеринге таарымчалыг байдалдарны тургузар. Бо чылын Владислав Ховалыг эрги тудугларны чаартпайн, оларның орнунга чаа тудугларны тударын шиитпирлээнин сагындыраал.

Библиотекалыг, 120 олуттуг көрүкчү залдыг, культура бажыңнарын чаңгыс аай төлевилел-биле тудуп турар.

Кызыл кожууннуң Ээрбек суурда культура одааның төөгүзү шагда-ла 1947 чылда суугу-одаар бичии казанактан эгелээн. 1966 чылда албан чери чаа оран-саваже көшкен турган, амгы чаа үениң оран-савазын суур чону «Сорунза» төлевилели-биле тудуп турар.

Кызыл кожуун чагыргазы тудугнуң ажылдарын таарыштыр организастаан. Тудугда чүгле Ээрбектиң культура бажыңындан эвес, а Элегес-Аксы, Черби суурлардан коллегаларын хаара туткан. Культура ажылдакчыларының бир демнии ажылдың темпизин дүргедедип, хей-аъдын улам бедиткен.

Бай-Тайга кожууннуң Тээли суурда туттунуп турар клубта одалга системазын тургузупкан. Тудугжулар эжиктерни салып, херимни тургузуп дооскан, амгы үеде брусчатка даштарын чадып турар.
Суурнуң шупту организациялары тудуг ажылдарында хаара туттунган. Чүгле эр улус эвес, херээжен улус база идепкейин көргүскен. Аңгы-аңгы организацияларның херээжен чону ээлчежип тургаш, тудугжуларга изиг чемни кылып берип, эр улусту деткип турарлар.

Тээли клувунуң директору Нелли Күдерек тудугжулар бедик көдүрлүүшкүннүг ажылдап турарын демдеглээн. Шупту организацияларның ажылдакчыларынга демниг күш-ажылы болгаш сагыш човаашкыны дээш сеткилиниң ханызындан өөрүп четтиргенин илереткен.

«Сорунза» губернатор төлевилели 2021 чылда эгелээнин сагындыраал. Тудугну боттары тудуп үндүрери-биле бо төлевилел онзагай —республика бюджединден аңгылаан акша-хөреңгини клубтуң тудуг материалдарын, эт-севин база дериг-херекселдерин садып ап, тус черниң чурттакчылары болгаш суур чагыргалары демнежип ажылдап турар. Ындыг арга-биле республикада он алды чаа культура албан черлери туттунган.


🔹 Декабрь 15-те көскү күрүне болгаш политиктиг ажылдакчы, Социалистиг Күш-ажылдың Маадыры, Тываның улустуң чогаалчызы Салчак Калбакхорекович Токаның төрүттүнгенинден бээр 125 чылын демдеглээр. Республика юбилейлиг ол хүнге чырыдыышкын, культура, байырлал хемчеглериниң программазын белеткээн.

Декабрь 1-ден 16-га чедир кол хемчеглер болуп эртер. Өөредилге албан черлеринге Салчак Токаның күрүне ажыл-чорудулгазынга болгаш чогаадыкчы өнчүзүнге тураскааткан парламент кичээлдери, темалыг класс шактары, литературлуг номчулгалар, викториналар, мөөрейлер болур. Школачылар болгаш студентилер ооң чогаалдарын, Тыва күрүнениң тургустунганының төөгүзүн, республиканы удуртуп чораан үезинде кол болуушкуннарны билип алырлар.

Библиотекалар, музейлер, эртем албан черлери номнар болгаш чуруктар делгелгелерин, темалыг экскурсияларны, төөгү-литературлуг ужуражылгаларны белеткээн. Алдан-Маадыр аттыг национал музейге Салчак Токаның чогаалдарынга тураскааткан «Тыва – бурунгу черниң аныяктары» деп экскурсия болур. А.С. Пушкин аттыг Национал библиотекага төөгү-литературлуг шак база «Араттың сөзү» деп чогаалга сайгарылга болуп эртер.

Декабрь 14-те республиканың Чазааның чанында Тываның гуманитарлыг эртемнер болгаш тускай социал-экономиктиг шинчилелдер институдунга «С.К.Токаның хүн демдеглелдери» деп номун таныштырып, юбилейге тураскааткан «төгерик столду» эрттирер.
Декабрьның 15-те байырлыг хемчеглер планнаттынган. Кызылда Салчак Токаның тураскаалынга боодал чечектерни салып, митингини эрттирип, юбилейге тураскааткан байырлыг чыыш болур. Национал театрга күрүне ажылдакчызының допчу-намдары кирген музей болгаш архив материалдарын делгээр.

Күрүне ажылдакчызының төрүттүнген чери — Каа-Хем кожууннуң Мерген суурга база сактыышкын хемчеглери эртер. Митингини эрттирип, тураскаалга боодал чечектерни салып, Тываның чогаалчылар эвилели хуралдап, Салчак Токаның төрүттүнгенинден бээр 125 чылынга тураскааткан тыва дылда чогаалдар мөөрейиниң түңнелдерин чарлаар.

Салчак Токаның ады-биле холбаалыг тураскаалдыг черлерниң, кудумчуларның, оран-саваларның чаагайжыдылгазынче онза кичээнгейни угландырар. Шак ындыг ажылды республиканың муниципалдыг тургузугларынга, ооң иштинде Кызыл биле Мерген суурларга чорудар.


Репост из: Владислав Ховалыг
Встретился с министром сельского хозяйства РФ Оксаной Николаевной Лут. Обсудили ключевые направления развития агропромышленного комплекса Тувы и меры поддержки, которые сегодня особенно важны для нашей республики.

Для нас сельское хозяйство — это не просто отрасль экономики, а основа жизни на селе и гарантия продовольственной безопасности. Мы активно развиваем животноводство. Со следующего года начнется реализация проекта «Хойжу», который направлен на развитие овцеводства и козоводства. В перспективе данный проект может дать реальный импульс развитию АПК в регионе до 2031 года: это увеличение объемов сельхоз продукции, увеличение поголовья МРС, появление новых хозяйств и рабочих мест. Отдельное внимание уделили развитию ветеринарной службы в регионе.

Также перед нами стоят задачи по реализации программы «Комплексное развитие сельских территорий», в рамках которой идет обновление сельских школ, детсадов, спортзалов, водопроводов и других объектов инфраструктуры. Стоит отметить, что по КРСТ республика находится в лидирующих строчках по реализации в Сибирском федеральном округе. В ходе встречи договорились усилить работу над качеством заявок по данной программе.

Всего за 10 месяцев текущего года экспорт продукции АПК вырос почти в четыре раза. Мы продолжим наращивать темпы во благо развития сельского хозяйства в нашем регионе.


🔹 Владислав Ховалыг баштаан Тываның делегациязы ноябрь 18-те Москвада ажыттынган «Россияның транспорту» деп ХХ-ги делегей чергелиг шуулганда киржип турар.

Форумнуң хүн чурумунга транспорт талазы-биле национал төлевилелдерни боттандырарының айтырыглары база 2050 чылга чедир Россияның чаарттынган транспорт стратегиязы кирген. Организаторлар чурттуң экономиктиг харылзаазын хандырар болгаш делегей экономиказында туружун быжыглаар шиитпирлерни оон манап турар.

Шуулганның бирги хүнүнде республиканың Баштыңы Россияның транспорт сайыды Дмитрий Ядров, Чазак Даргазының оралакчызы Андрей Никитин, орук адырының төлээлери, регионнар, банкылар, биржалар удуртукчулары-биле ажыл-агыйжы эртенги шайлаашкынга киришкен. «Чугула айтырыг – транспорт инфраструктуразын акшаландырары-биле бичежек инвесторларны канчаар хаара тударын сайгардывыс» - деп, Владислав Ховалыг социал четкиде бодунуң арнында эртенги ужуражылганың кол темазын дыңнаткан.

Транспорт төлевилелдерин банк салыышкыннарындан сонуурганчыг кылдыр канчаар кылырын, ындыг эгелээшкиннерге ажык-чарлыг чорукту болгаш бүзүрелди канчаар бедидериниң дугайында чугаа болган. Дмитрий Ядровтуң бодалы-биле алырга, бичежек инвесторларга кол шаптараазын – бүзүрелде. Олар боттарының акша-хөреңгизин кайнаар киирип турарын, инвестициялардан кандыг беримчени алырын билир боор ужурлуг.

РФ-тиң Транспорт яамызы он-он миллионнардан 5 млрд рубль чедир бюджеттиг транспорт адырында инфраструктура төлевилелдерин ажылдап кылырын регионнарга саналдап, ону боттандырарынга чурттакчы чоннуң акша-хөреңгизин хаара тударынга, улусчу облигацияларны үндүрүп база садап болурун саналдаан. Ындыг төлевилелдер-биле автостанциялар болгаш вокзалдарны, көвүрүглерлерни тудуп, шимчеп чоруур состав болгаш оон-даа өске чүүлдерни садып ап болур.

Россияның регионнарының хөй кезиинде ышкаш чамдык чүүлдерден аңгыда, Тывада база транспорт инфраструктуразынче биче инвестицияларның системалыг арга-дуржулга чок дээрзин демдеглээри чугула. Чижээ, республика эрге-чагыргазының деткимчези-биле пассажирлер аргыштырылгазын организастаарынга бизнеске болгаш муниципалдыг тургузугларга транспорт садып алыр лизинг программаларын хамаарыштырып болур. Сөөлгү дөрт чылда Тывада лизинг-биле 50 ажыг автобусту садып алган. Кызыл хоорай иштинде маршруттар четкизин калбартып, найысылал биле ол чоок-кавызы база кожууннар төптериниң аразында аргыжылганы экижиткен.

Тываның эрге-чагыргазы улуг логистика төлевилелдерин – чижээ, «Россия – Моол – Кыдат» транспорт коридорун долгандыр хүрээлелди тургузарынга биче инвестицияларны хаара тударының чедимчелиг аргазын көрүп турар. Бир эвес «Роскызыгаартудуг» ФККА Моолдуң болгаш Кыдаттың автооруктары-биле «Енисей» Р-257 федералдыг автоорукту каттыштырар «Хандагайты» кызыгаар эрттирилге пунктузун эде тудуптар болза, ону 2027 чылда ажылдадыр планныг.

Амгы үеде Тываның сайгарлыкчылары Р-257 орук дургаар сервис объектилерин тудуп, ол девискээрлерни хөгжүдеринге сонуургалдыг. Ол дээрге автозаправкалар, кафелер болгаш чемненир черлер, садыглар, автомашиналар тургузар черлер, турисчи баазалар, автотранспорттуң техниктиг хандырылга мастерскаялары, чолаачылар болгаш пассажирлер дыштаныр черлер, автооруктан ыравайн бажыңында азы техниктиг айтырыгларны шиитпирлеп болур өске-даа объектилер-дир.

Владислав Ховалыг Москваның форум шөлүнге федералдыг яамылар болгаш ведомстволар удуртукчулары болгаш төлээлери-биле элээн каш хууда ужуражылгаларны эрттирерин планнаан. Тываның транспорт системазын хөгжүдеринге хамаарышкан кол айтырыгларны олар-биле кады сайгарып чугаалажыр сорулгалыг. «Россияның транспорту» шуулганы ноябрь 20-де доостур.


Репост из: Владислав Ховалыг
В рамках транспортного форума провел встречу с генеральным директором «Группы компаний S7» Дмитрием Куделькиным. Обсудили ключевые вопросы сотрудничества в сфере авиаперевозок, которые напрямую влияют на доступность нашего региона для жителей и гостей.

На сегодняшний день компания выполняет рейсы в Москву с частотой до 3 раз в неделю в зимний период и до 5-7 раз летом. Направление Кызыл–Новосибирск остается востребованным — полеты осуществляются 10 раз в неделю. Кроме того, мы прорабатываем вопрос открытия новых авианаправлений из Тувы, что станет важным шагом в расширении транспортной логистики.

В рамках июньского соглашения о сотрудничестве мы продолжаем тесное взаимодействие с компанией. Работа по улучшению авиасообщения региона будет продолжена.


🔹Россия Федерациязының Президентизиниң Сибирь федералдыг округта бүрүн эргелиг төлээзи Анатолий Серышев Новосибирскиде концессия дугуржулгазы-биле тудуп турар школаларны бодунуң хайгааралында алган. Амгы үеде хоорайда алды ортумак билиг школаларын тудуп турар, оларның тудуу 50-ден 90 хуу четкен.

Бүрүн эргелиг төлээниң аппарады Новосибирск облазының чазааның, контроль-хайгаарал органнарының, чагыкчының, тудуг болгаш төлевилел организацияларының төлээлери-биле бо чылдың сентябрьдан неделя санында хуралдап, ажылды дүүштүрүп турар.

Сөөлгү бир ай чартык үе дургузунда объектилерде тудуг ажылдары 30 хуу шапкынчаан. Ында ажылчыннарның саны 800-тен 1300 чедир көвүдээн. Тудуг документилерин болгаш доозулганының дугайында актыларны хүлээп алырынга киржип турар чагыкчы специалистер санын көвүдеткени документилерни хынаар ажылды дүргедедип, доозулган ажылдар дээш тудугжуларга үезинде төлевирни төлээрин хандырган.

Бүрүн эргелиг төлээ аппарады ындыг хевирлиг төлевилелдерниң, чижээ, «Сибирь Арена» доштуг арена, «Спортивная» метро станциязы дээш, оон-даа өске элээн каш объектилерниң ажылын харылзаштырар арга-дуржулга бар дээрзин Анатолий Серышев демдеглээн.

Аппараттың айтырыы – тудуг шөлдеринде ажылдың темпизин дүргедедир ужурлуг дугуржулгаларны база шиитпирлерни хүлээп алырынга ийи талага дузалажыры деп, бүрүн эргелиг төлээ демдеглээн.

Бүрүн эргелиг төлээ Новосибирск хоорайның Ленин болгаш Киров районнарында туттунуп турар үш школаны боду хынаан.
«Ол микрорайоннарның чурттакчыларынга бо школалар тудуу чугула – уруглар бажыңының чоогунга, узун орукка үе чарыгдавайн өөренир аргалыг апаар. Ол талазы-биле ажылдап, кызыдып турар бис» - деп, Анатолий Серышев демдеглээн.

Ооң мурнунда бүрүн эргелиг төлээниң оралакчызы Вадим Головко күрүне-хуу кады ажылдажылга дугуржулгазы-биле Новосибирск хоорайда школа тудуунга хамаарышкан ээлчеглиг хуралды эрттирген. Эрткен неделяда турганындан, школаның белени 1 хуудан 5 хуу чедир өскен, дөрт тудуг объектизинде тудугжулар саны көвүдээн. Ол ышкаш девискээрлер чаагайжыдылгазында өзүлде демдеглеттинген, белени 37-ден 98 хуу четкен. Большая, Виктор Шевелев, Татьяна Снежина кудумчуларында школаларның эт-севин болгаш дериг-херекселдерин эптеп турар. Большая кудумчузунда школаже чылыгны киирген.

Школаларны үезинде доозар дээш, ажылдың бедик темпизин кошкатпазын Вадим Головко сагындырган. Бүрүн эргелиг төлээниң оралакчызы Пролетарская, Спортивная, Николай Сотников кудумчуларында школаларда ажылдың хемчээлин улгаттырары-биле немелде ажылчыннарны хаара тударының чугулазын айтып, өөредилге организацияларынче оран-саваны дамчыдарынга күүсеткен ажылдар документациязын үе шаанда дужаарынче кичээнгейни угландырган.


🔹 Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Россияның тудуг болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Ирек Файзуллин-биле ужурашкан. «Амыдыралга инфраструктура» национал төлевилелдиң күүселдези, девискээрниң комплекстиг хөгжүлдези, хөй-ниити шөлдерин чаагайжылгазы, күскү-кышкы сезонну эрттирериниң айтырыгларын көрген.

Ужуражылганың кол темазың бирээзи - девискээрниң комплекстиг хөгжүлдези болган. Тывада ниитизи-биле 67 гектар шөлдүг ийи участокту 231,2 муң дөрбелчин метр шөлдүг хоорай тудуунуң хөгжүлдезинче тускайлаан. Ооң 160,3 муң дөрбелчин метри чуртталга шөлдери болур. Ол шөлдерниң бирээзинде төлевилелди боттандырып эгелээн. Девискээрлерниң комплекстиг шиңгээлдезинге чүгле чуртталга тудуу эвес, а чугула социал болгаш коммунал инфраструктураны тургузары база хамааржыр.

«Алызы барып республикага 230 муң дөрбелчин метр ажыг чаа чуртталга бажыңнары болгаш социал объектилер туттунар. Бо чылдың тос айларында республикада 152 муң дөрбелчин метр ажыг чуртталга оран-савазын дужааган» - деп, республика Баштыңы демдеглээн.

Оон аңгыда аварийлиг чуртталга бажыңнарындан чурттакчыларны өскээр көжүрери база уламчылап турар. 2019 чылдан бээр Тываның 500 ажыг чурттакчызы чаа бажыңнарны алган.

Чурттакчылыг черлерниң чаагайжыдылгазынче онза кичээнгей угланган. «Таарымчалыг хоорай хүрээлеңин тургузары» төлевилел езугаар, бо чылын шупту 25 хөй-ниити черлеринде ажылдар доозулган.
«Чаагайжыдар объектилерни шилээн бадылаашкынга республиканың чурттакчыларының чылдан чылче бедик деңнелдиг киржилгезин көргүзүп, боттарының үлүг-хуузун киирип турарын демдеглээри чугула» - деп, республиканың Баштыңы бодунуң блогунда бижээн.

Чаагайжыдар объектилерниң бүгү-российжи бадылаашкынынга Тываның 113 муң ажыг чурттакчылары киришкен. Оларның ол идепкейлиг киржилгези бирги ээлчегде септээр ужурлуг хөй-ниити шөлдерин тодарадырынга дузалаар деп, Россияның Тудуг яамызы демдеглээн.

Ужуражылганың база бир чугула темазы – одалга сезону болган. Чурттуң Тудуг яамызының удуртулгазы-биле коммуналдыг адырның белеткелин болгаш ажылын штабтыг чурумга доктаамал хайгаарап турар.

«Чурттакчыларывыстың бажыңнарынга чылыг хандырылгазын үзүктел чок хандырары чугула. Коммунал инфраструктураның бүзүрелдиг ажылы болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый объектилеринге айыыл-халаптарны эвээжедири – бистиң мурнады көөр сорулгавыс» - деп, Владислав Ховалыг дыңнаткан.


🔹Тываның Чазаа чуртталга фондузунуң техниктиг учедунуң чурумун бадылаан. Аңаа чурттаар оран-сава бүрүзүнүң хевиринден азы ээзинден хамаарылга чокка албан кылыр ужурлуг үш чурумну киирген: техниктиг инвентаризация болгаш паспорту, ол ышкаш чыгдынган медээлерге даянып, шупту регионалдыг чуртталга фондузунуң чаңгыс аай баазазын тургузар.

Инвентаризация дээрге объектиниң дорт хыналдазы болур: хемчээли, тудугнуң байдалы, инженер системалары, планнаашкыны база өске-даа талаларын үнелээни. Шупту чаа объектилерге ону чорудар ужурлуг. А бар тудугларны, бир эвес оларга улуг өскерлиишкиннер, чижээ, эде планнаан, катап эде туткан азы капитал септелге кылган болза, хынаар ужурлуг.

Инвентаризация түңнелдеринге даянып, тудугнуң шынарларының дугайында тодаргай медээлер кирген техниктиг паспортту тургузар. Чижээ, ооң адрези, туткан чылы, каъттарның саны, шөлү болгаш өрээлдериниң планы, тудугнуң материалдары, инженер четкилериниң бар-чогу, элеп-эргижирээниниң деңнели, капитал септелгезиниң хуусаазы болгаш өске-даа медээлерни айтыр.

Бажың ээзинге техниктиг паспорт дээрге, амыдыралдың дыка хөй байдалдарында херек кол документ болур. Чижээ, бажыңны азы квартираны садып-саарар апарза, ол чокта керээ чардынмас. Ол ышкаш өрээлдерин эде кылырынга чөпшээрел алыры, оран-саваның амгы үеде рынокта өртээн тодарадыры, өнчү-салгалче дамчыдып бүрүткедири, газ киирери дээш, оон-даа өске чүүлдер болдунмас.

Оон аңгыда, бүгү деңнелдиң эрге-чагырга черлеринге чуртталга бажыңының техниктиг учедунуң медээлер баазазы — чуртталга фондузун чедимчелиг башкарарынга, ооң айыыл чок чоруун хандырарынга, эргижирээн байдалынга болгаш деңнелинге шын демдекти бээринге, капитал септелгени планнаарынга база кижилерниң өнчү-хөреңги үндүрүглерин санаарынга инвентаризацияның өртээн шын тодарадырынга чугула херек.

Республиканың чуртталга фондузунуң техниктиг учедунуң база паспортизацязының медээлерин Чуртталга-коммунал ажыл-агыйының күрүнениң информация системазынга шыгжаар. Тываның Чазаа чурттаар оран-сава фондузунуң учеттаар, паспортизациялаар база архивтээриниң бүгү-ле дүүштүрүлгезин болгаш күүселдезин Тыва Республиканың Энергетика болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызынга чагыртып турар «Тыва Республиканың чуртталга-коммунал ажыл-агый эргелели» күрүнениң казна албан черинге дааскан.

Бүгү чуртта техниктиг учеттуң дүрүмнери өскерлип турарын демдеглээри чугула. Чуртталга фондузунга күрүне учедунуң системазының дугайында № 180-ФЗ федералдыг хоойлу хөй квартиралыг болгаш хууда бажыңнарның шуптузунга электроннуг паспорттарны тургузарын негеп турар. Чуртталга бажыңнарының, бирги ээлчегде хөй квартиралыг бажыңнарның, техниктиг хыналдаларының чаа дүрүмнери капиталдыг септелге программаларын таарыштырып, оларның шынарын бедидип, хөй квартиралыг бажыңнарның септелгезиниң оочурун тодарадырының чорудуун тодаргай болгаш ажык болдурар.

Ооң-биле чергелештир федералдыг эрге-чагыргалар учетту канчаар тударын тодарадыр эргени регионнарга дамчыткан. Тывага чуртталга фондузунуң шын медээлери бөгүнде онза чугула, чүге дизе республика чуртталга бажыңнарын тударынга рекорттуг темпини чедип алган. 2025 чылдың түңнели-биле 466,9 муң дөрбелчин метр чуртталга шөлүн ажыглалче кииргени төөгүлүг бедик көргүзүг болган.


Репост из: Владислав Ховалыг
Сегодня работаю на XX Международном форуме «Транспорт России».

Принял участие в деловом завтраке, открывающем форум, где вместе с министром транспорта РФ Дмитрием Ядровым, вице-премьером Андреем Никитиным, представителями дорожной сферы, руководителями регионов, банков и бирж обсудили важный вопрос — как привлечь розничных инвесторов к финансированию транспортной инфраструктуры.

В рамках форума в составе делегации из Тувы проведем ряд встреч с руководителями и представителями федеральных министерств и ведомств. Обсудим ключевые вопросы развития транспортной отрасли нашего региона.


Репост из: Владислав Ховалыг
Встретился с министром строительства и ЖКХ России Иреком Энваровичем Файзуллиным. Обсудили ключевые для Тувы вопросы — от реализации нацпроекта «Инфраструктура для жизни» до подготовки к зиме.

Отдельно остановились на комплексном развитии территорий: у нас определены две площадки общей площадью 67 га, и по одной из них работа уже стартовала. В перспективе это даст республике более 230 тыс. кв. метров нового жилья и социальных объектов. За девять месяцев текущего года в республике введено более 152 тыс. кв. метров жилья.

Также ведется активная работа и по благоустройству: в этом году в рамках проекта «Формирование комфортной городской среды» завершили работы на всех 25 общественных территориях. Отдельно стоит отметить вклад самих жителей республики, которые из года в год показывают высокую вовлеченность в голосованиях за выбор объектов благоустройства.

Обсудили также ход отопительного сезона в республике. Важно обеспечить бесперебойную подачу тепла в дома наших жителей. Главное для нас — надежность коммунальной инфраструктуры и снижение аварийности на объектах ЖКХ.


🔹 Тывада республиканың Баштыңы Владислав Ховалыгның дорт дамчыдылгазынче чурттакчы чондан айтырыгларны ам-даа чыып турар. Айтырыгларны Күрүне ачы-дузазының порталында pos.gosuslugi.ru/lkp/direct... удур харылзаа платформазы таварыштыр база ВКонтакте социал четкиге дамчыдылганы чарлаан vk.ru/wall360104045_91240 пост таварыштыр киирип болур.

💬 Бо хүнге чедир чүс ажыг айтырыглар кирген, оларның шуптузун демдеглеп, тема аайы-биле бөлүктээн. Айтырыгларны сайгарып көөрге, чурттакчыларны бир дугаарында социал хандырылга болгаш чоннуң камгалал айтырыглары дүвүредип турар болган. Ол ышкаш чаагайжыдылга, өөредилге, тудуг болгаш архитектура, хөй-ниити транспорту база чугула айтырыглар санынче кирген.

Чижээ, ТШО киржикчилеринге чер участоктарын бээри, 2027 чылда чиигелделиг ипотека алырының кедизи, аныяк специалистерге чиигелделиг чуртталга чээлизиниң аргаларын чон сонуургап турар. Ол ышкаш Томскче авиарейстерни ажыдарын айтырып, эмчиниң хүлээп алыышкынынче бижидериниң бергезин хомудаан дилеглер бар. Хоорай болгаш суурларның инфраструктуразын экижидер талазы-биле тодаргай санал-оналдар, ол ышкаш школа назыны четпээн өөредилге башкыларын деткиир «Көдээ суурнуң кижизидикчи башкызы» программаны ажылдап кылыр санал база кирген.

📌 Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг эң-не чидиг айтырыгларга дорт дамчыдылга үезинде харыылаар, ындыг болзажок, айтырыглар чоруткан кижи бүрүзү чогуур яамылар болгаш ведомстволардан харыыларны алыр. Регионнуң удуртукчузу кылдынган ажылдарны түңнеп, республиканың хөгжүлде планнары-биле үлежир.

Дорт дамчыдылга ноябрь 26-да 18:00 шакта ВКонтакте социал четкиде Тываның Баштыңының: vk.ru/id360104045 албан езузунуң арынында болур.

Эрткен чылын декабрь 11-де болуп эрткен Владислав Ховалыгның дорт дамчыдылгазы 1,2 шак үргүлчүлээнин сагындыраал. Ынчан хамаатылардан муң ажыг айтырыглар кирген.


Ооң-биле чергелештир Светлана Максимовна «Саяннар» ансамблиниң 50 чыл оюнга тураскааткан С.С. Суруннуң «От истоков до высот» деп номун редакторлаан, «Төөгүнүң арыннары» деп кинонуң сценарийин бижээн. Бөгүнде Светлана Максимовна делегей чергелиг улуг хемчегге киржип турар – «Үш эртине» деп буддийжи барымдаалыг киноларның болгаш мультфильмнерниң бир дугаар делегей чергелиг фестивалының программа директору бооп ажылдап турар.


🔹Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы, В.Көк-оол аттыг Национал хөгжүм-шии театрының архив ажылдакчызы, режиссеру, хөй-ниити ажылдакчызы, күш-ажылдың хоочуну Светлана Максимовна Мунзукка 75 харлаан юбилейи-биле байырны чедирген.

Регионнуң удуртукчузу байыр чедириишкининде юбилярның амыдырал-чуртталгазы Тываның төөгүзү болгаш культуразы-биле сырый харылзаалыг дээрзин демдеглээн. Республиканың Баштыңы хөй чылдарда тургузукчу күш-ажылы, театр уран чүүлүнүң хөгжүлдезинге көскү үлүг-хуузу база культураның көскү ажылдакчыларның дугайында тураскаалды кадагалап, өзүп орар салгалга төрээн черинге ынакшылды оттуруп турары дээш Светлана Максимовнага ханы хүндүткелин болгаш өөрүп четтиргенин илереткен.

«Силерниң чогаадыкчы күш-ажылыңар, театр уран чүүлүнүң хөгжүлдезинге киирген үлүг-хууңар база республикада чорудуп турарыңар улуг чырыдыышкын ажылыңар дээш, Силерге онза өөрүп четтиргенимни илередип тур мен. Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле ыдыктарының чылында Силерге быжыг кадыкшылды, амыр-тайбыңны, эки чүүлдерни күзедим» - деп, байыр чедириишкининде бижээн.

Светлана Максимовна 1951 чылдың ноябрь 17-де Кызылга РСФСР-ниң болгаш Тыва АССР-ниң Улустуң артистери Максим Монгужукович биле Кара-кыс Номзатовна Мунзуковтарның өг-бүлезинге төрүттүнген. Өг-бүлеге алган кижизидилгези уругларынга үнелиг чүүлдерни берген: кандыг-даа ажылды бодунуң холу-биле кылып билири болгаш оларга дааскан ажыл дээш бедик харыысалгалыг болурунга.

Светлана Максимовна Кызылдың педагогика институдунга эртем-билигни чедип алгаш, театрга костюмер кылдыр күш-ажылчы базымын эгелээн. 1977 чылда Тываның телевидениезинге ажылдап киргеш, режиссернуң дузалакчызындан бирги категорияның режиссерунга чедир орукту эрткен. Ооң онзагай ачы-хавыяазының бирээзи – Виктор Көк-оолдуң «Хайыраан бот» деп тоолчургу шиизиниң телехевирин тырттырарын организастап, театр уран чүүлүнүң чогаалын салгалдарга кадагалап арттырарган.

Светлана Максимовнаның домчу-намдарында тускай арын Акира Куросаваның «Дерсу Узала» деп кинозунуң тырттырыышкыны-биле холбашкан. Ооң ачазы ол кинода кол рольду ойнаан, а ол авазы база угбазы-биле кады тырттырылга шөлүнге очулдурукчулап ажылдаан. Ол үелерде ССРЭ-ниң Улустуң артизи Юрий Соломин-биле таныжып, үр үе дургузунда найыралдыг чорааннар.

Светлана Максимовна 2005 чылдан 2012 чылга чедир Тывастатка инфорастыг-тайылбыр ажылынга эксперт болуп ажылдаан. Бүгү-россияның чурттакчы чон чизезинге киришкени дээш ийи катап медаль-биле шаңнаткан. Республиканың ИХЯ-зының Хөй-ниити чөвүлелиниң кежигүнү болуп, ведомство медалы-биле шаңнаткан. Ооң эгелээшкини-биле Ооң эгелээшкини-биле 2004 чылда М. Мунзук аттыг «Дерсу Узала» хөй-ниити ачы-буян фондузу тургустунган. Дыка хөй чылдар дургузунда социал ужур-уткалыг хөй-ле хемчеглерни, делгелгелерни, элээн каш «Дерсунуң дириг кокпазы» кинофестивальдарны эрттирген.

Светлана Максимовнаның шагдан тура күзели – театр ажылдап чораан кижилерниң төөгүзүн чыгган музейни тургузары турган. 20 чыл дургузунда ажылдап, чуруктарны эмгелеп, архивтерни аайлап, реквизиттерни чыып тургаш, ол сорулганы чедип алган. 2015 чылдан бээр В.Көк-оол аттыг Национал хөгжүм-шии театрынга архив ажылдакчызы бооп ажылдап чоруур. Ооң күжениишкиннери-биле 2016 чылда, театрның юбилейлиг чылында, театрның музейи ажыттынган. Амгы үеде ында чүс хире экспонаттар кадагалаттынган. Ында экскурсиялар, ажык кичээлдер, ужуражылгалар, театрга ужуражылгалар болгаш квест-оюннар эртип турар.

Театрның 85 чылдаан оюнда Светлана Максимовна Роспарлалга болгаш республиканың Культура яамызының грантызы-биле «Бөгүн, эртен, дүүн: 12 чуруктарга архивариустуң монологу» деп номну чырыкче үндүрген. Ол ажылы-биле «Чонар-даштан бийир» журналистер мөөрейинге тиилээн, а 2022 чылда ол ном Россияның ат-сураглыг «Театр романы» шаңналының кыска даңзызынче кирген, ооң жюризин Константин Райкин удуртуп турар.


🔹 Тываның Баштыңы Москвага чорааш, Россияда Моолдуң онза болгаш бүрүн эргелиг элчини Дуламсүрэнгийн Даваа-биле ужурашкан.

Владислав Ховалыг Россия Федерациязында бодунуң чуртунуң дээди төлээзи кылдыр томуйлаттынганы-биле дипломатка байыр чедирип, ооң удуртулгазы-биле российжи-моол кады ажылдажылга чаа хөгжүлдени чедип алыр дээрзинге бүзүрелин илереткен. Ужуражылга найыралчы болгаш ажыл-агыйжы байдалга эрткен. Ол ийи кижи Тыва-Моол кады ажылдажылгага хамаарышкан элээн хөй айтырыгларны сайгарып, онза кичээнгейни туризмни хөгжүдеринче угландырган.

«Тываның база кожа-хелбээ аймактарының төөгү-культурлуг болгаш шажын-чүдүлге төптерин харылзаштырып турар кызыгаарлар кежир оруктарны тургузарын сайгарып көрдүвүс. Медицина талазы-биле кады ажылдажылганың перспективаларын: специалистер солчулгазын база бистиң кожаларывыстың чедиишкинниг ажыглап турары чаңчылчаан буддийжи эмнээшкин аргаларын ажыглалче киирерин чугаалаштывыс» - деп, Владислав Ховалыг ужуражылганы тодаргайы-биле бодунуң блогунда үлежип, гуманитарлыг ажыл-агыйдан эгелээш, экономикага чедир шупту адырларда Тыва-биле харылзааны быжыглаарынга Дуламсүрэнгийн Даваа белен дээрзин немээн.

2026 чылда Россия биле Моолдуң аразында дипломатчы харылзаалар тургустунганындан бээр 105 чыл болганын сагындыраал. Россия-Моол кызыгаарында Тыва эң узун хемчээлди ээлеп турар – ниитизи-биле 3500 километрниң 1300 километрин. Янзы-бүрү дөстерден алырга, Моолда 20 муң хире этниктиг тывалар чурттап турарын база демдеглезе чогуур. Республика моолдар-биле бизнес болгаш садыг-саарылга, өөредилге, культура, кадык камгалал, спорт талазы-биле шагда-ла хөй талалыг харылзааларны тудуп турар.

Россияның Даштыкы херектер яамызы кады ажылдажылга улам быжыглаттынганын барымдаалап, 2001 чылдың ноябрьда Кызылга Моолдуң чиңгине консул черин ажыдыптарга, харылзаалар улам идепкейжээн. Чижээ, республика амгы үеде Убсунур, Ховд, Завхан, Хөвсгөл, Архангай, Баян-Өлгий деп алды аймак-биле кады ажылдажылга дугайында дорт дугуржулгаларны чарган.


🔹 Ноябрь 16-да Тываның Баштыңынга эрткен аппарат хуралынга национал төлевилелдерниң 2026 чылда күүселдезин чугаалашкан. Республиканың Чазааның Даргазының оралакчызының хүлээлгезин күүседип турар Эдуард Сандан баш бурунгаар түңнелдерни Владислав Ховалыгга илеткээн.

Республиканың Баштыңы регионнуң чурттакчыларынга национал төлевилелдерниң күүселдезиниң ужур-утказын демдеглээн: «Амыдыралга инфраструктура», «Өг-бүле», «Узун болгаш идепкейлиг амыдырал», «Аныяктар болгаш чаштар» дээш оон-даа өске төлевилелдерниң ужур-утказы дыка улуг. Ол сан-чурагайларның артында чурттакчы бүрүзүнге дээш кылган боттуг өскерлиишкиннер бар: кожууннарывыста септеттинген оруктар, чаартынган школар болгаш эмнелгелер, чаа инфраструктура объектилери-дир» - деп, Владислав Ховалыг бодунуң блогунда бижээн.

Тывада амыдыралдың кол угланыышкыннарын хаара туткан 10 национал төлевилелдерни боттандырып турарын сагындыраал. Оларның аразында «Үре-түңнелдиг болгаш чижилгелиг экономика», «Туризм болгаш аалчылар хүлээп алыр индустрия», «Экологтгу чаагай байдал», «Аъш-чемниң айыыл чок чоруунуң технологтуг хандырылгазы», «Амыдыралдың инфраструктуразы», «Узун болгаш идепкейлиг амыдырал», «Өг-бүле», «Аныяктар болгаш уруглар», «Күрүнениң медээлер экономиказы база са-чурагай өскерлиишкини», «Делегей кооперациязы база экспорт» бар.

Республика долу эвес 11 айның дургузунда национал төлевилелдер езугаар планнаттынган чүүлдерниң хөй кезиин күүсеткен. Планнаттынган 72 объектиниң 48-и долузу-биле доозулган. Тудуглар ниитизи-биле 87 хуу белен деп санаан. Ол дээрге чылда планнаттынган тудуг ажылдарның көвей кезии күүсеттингени ол.

Чижээ, Эрзин суурда культура бажыңы, Бора-Тайгада театр, Бай-Хаакта библиотека, Чадаанада музей, Ак-Талда уруглар сады, агроүлетпүр техникумунуң ниити чуртталга бажыңы, Ак-Довурак хоорайда школа, Аныяктар ордузунуң ийи каъды септелге соонда катап ажыттынган. «Амыдыралга инфраструктура» төлевилел шугуму-биле Кара-Хаак, Хадың, Тээли суурларже кирер оруктарны база «Тээли – Бай-Тал» база «Кызыл – Эрзин – Моол-биле күрүне кызыгаары» автооруктар участоктарын, 30 хөй-ниити шөлдерин чаагайжыткан.
24 объектиде тудуг ажылдары чоруп турар. Оларның сези дужаарынга барык белен. Ол дээрге беш орук участогу база көвүрүг, ол ышкаш Ак-Довурактың даг техникуму, Кызыл-Мажалыкта уруглар сады, Мугур-Аксында аныяктар төвү-дүр.

16 объектилер 90хире хуу белен деп үнелээн. Оларның аразында Самагалтай, Хову-Аксы, Бай-Хаак, Кызыл-Арыг суурларда, Ак-Довурак биле Шагаан-Арыг хоорайларда 6 кадык камгалал албан черлери; Сарыг-Сеп суурда база Ак-Довурак хоорайда ийи аныяктар төвү болгаш Эрги-Барлык суурда спортчу шөл база бар. Эдуард Санданның чугаазы-биле алырга, ол объектилерде байдал өскерлип база болур.
Чогуур яамылар ол угланыышкында чогуур хемчеглерни алган, ооң иштинде касса күүселдези, тудугнуң темпизин бедидер дээш оон-даа өске.

Республика Баштыңы декабрь 25-ке чедир национал төлевилелдер-биле ажылдың төнчү түңнелдерин үндүрер сорулганы салган.

Показано 20 последних публикаций.