💥ЧАРЫНЧЫ
Чечен чугаа
📢Өле өшкүм чиде берген. Ол-бо дилеп, айтыртынгаш, тыппайн бардым. Чаңгыс борбак өшкүмнүң ис-дажы-даа көзүлбес, ооң бараанын көрген кижи-даа чок. Анайы өскүс калган. Оор алган деп каразый бердим. Суур шагдаазынга хомудаарындан чөгени берген мен. Мал-маганын оорлаткан кижилерге дузалаптар хире харыы-даа чок хей чорду. Чарын салыр Шыргай-оолга баар деп шиитпирлеп алдым. Артында-ла «Чарынчы» деп чонга шолалаткан кижи болгай. Сураан дыңнаарымга, өдүрээн часса-даа, хөлүн часпас дижир.
Ооң бажыңынга чеде бээримге, пашта эът дүлүп алган, кара мүнүн аартаан, суг дер дүшкен олур.
Келген херээмни чугаалаарымга:
– Чарын бар бе? – деп айтыра-дыр.
– Кандыг чарын?
– Салыр чарын. Чарын салдыртып кээр кижилер-ле хөй. Ол хирезинде хол куруг кээр боор-дурлар. Оода чарындан хойлап алгаш келзе – деп шыжыга-дыр.
– Өзүн үзүп, чарнын кезип алыр хире малым-даа чок. Чиде берген өшкүмнүң хөкпек анайы арткан – деп буруузундум.
– Кижилерге чарын салып бээр дээш, каш малымны төдер деп бардым – деп, кижим мырыңай хорадай берди. – Ам артында рынок үези-дир бо… Чарын безин тывылбастаан…
– Силерниң ооңар-даа чөп боор. Бажыңнардан диленип көрейн. Кайы-бир өгден тып алырым чадавас – дээш, дүрген-не үнүптүм.
Суурну бир кылдыр эргээш, чадаштым. Ылап-ла чарын тывылбас апарган шаг болду. Чамдык кижилерде бар-даа болза, кым бээр деп. Боттарынга херек апаар болгай.
Үр-ле боданып, сагыжым саарзыкталып-даа турза, кожамны чалааш, өскүс хөкпек анайымны богдуруп алдым. Өшкүм оорлап апарган оорга хорадааным-даа, ону тудуп алыксааным-даа ол хире болган.
Анайымның ээгилиг холун хапка суп, чүктээш, Шыргай-оол сугже базыптым. Мээң эккелген эъдимни хайындырып, быдаа кылып иштивис. Шыргай-оол чарынны хемдип-хемдип, көске өрттеткеш, ону үр-ле ол-бо топтап көрүп-ле олур.
Дөстүнмейн:
– Кандыг ышкаш-тыр? – деп дүвүреп айтырдым.
– Кордал чок-тур – дидир. – Баскан изи-даа, углаан чүгү-даа көзүлбейн-дир.
Хөлүйүп-ле кагдым. «Хөөкүй-ле анайымны – деп хомудай бердим. – Хей-ле бооп алган-дыр мен. Ооң орнунга өшкү кылдыр өстүрүп алыр чүвемни…» Муңгарап-деңгереп оргаш, канчангаш-ла орун адаанче көрүптеримге, ында чыдар шоодайның ойбак черинден көк дүк көстүп чыдыр. Чүрээм эндевээн. Өстүрүп каан малының өң-чүзүнүн кижи эндээр боор бе. Ушта соп эккээримге, көк өшкүмнүң кежи болду.
Оорну ынчаар согур-душ бооп туткан мен. А ооң кара аксынче өскүс анайымның ээгилиг холун бодум-на киир супканымга кедергей-ле хомудадым.
Шаңгыр-оол СУВАҢ.
Чурукту ГигаЧатка чураан.
“Шын” №38 2026 чылдың октябрь 1
Чечен чугаа
📢Өле өшкүм чиде берген. Ол-бо дилеп, айтыртынгаш, тыппайн бардым. Чаңгыс борбак өшкүмнүң ис-дажы-даа көзүлбес, ооң бараанын көрген кижи-даа чок. Анайы өскүс калган. Оор алган деп каразый бердим. Суур шагдаазынга хомудаарындан чөгени берген мен. Мал-маганын оорлаткан кижилерге дузалаптар хире харыы-даа чок хей чорду. Чарын салыр Шыргай-оолга баар деп шиитпирлеп алдым. Артында-ла «Чарынчы» деп чонга шолалаткан кижи болгай. Сураан дыңнаарымга, өдүрээн часса-даа, хөлүн часпас дижир.
Ооң бажыңынга чеде бээримге, пашта эът дүлүп алган, кара мүнүн аартаан, суг дер дүшкен олур.
Келген херээмни чугаалаарымга:
– Чарын бар бе? – деп айтыра-дыр.
– Кандыг чарын?
– Салыр чарын. Чарын салдыртып кээр кижилер-ле хөй. Ол хирезинде хол куруг кээр боор-дурлар. Оода чарындан хойлап алгаш келзе – деп шыжыга-дыр.
– Өзүн үзүп, чарнын кезип алыр хире малым-даа чок. Чиде берген өшкүмнүң хөкпек анайы арткан – деп буруузундум.
– Кижилерге чарын салып бээр дээш, каш малымны төдер деп бардым – деп, кижим мырыңай хорадай берди. – Ам артында рынок үези-дир бо… Чарын безин тывылбастаан…
– Силерниң ооңар-даа чөп боор. Бажыңнардан диленип көрейн. Кайы-бир өгден тып алырым чадавас – дээш, дүрген-не үнүптүм.
Суурну бир кылдыр эргээш, чадаштым. Ылап-ла чарын тывылбас апарган шаг болду. Чамдык кижилерде бар-даа болза, кым бээр деп. Боттарынга херек апаар болгай.
Үр-ле боданып, сагыжым саарзыкталып-даа турза, кожамны чалааш, өскүс хөкпек анайымны богдуруп алдым. Өшкүм оорлап апарган оорга хорадааным-даа, ону тудуп алыксааным-даа ол хире болган.
Анайымның ээгилиг холун хапка суп, чүктээш, Шыргай-оол сугже базыптым. Мээң эккелген эъдимни хайындырып, быдаа кылып иштивис. Шыргай-оол чарынны хемдип-хемдип, көске өрттеткеш, ону үр-ле ол-бо топтап көрүп-ле олур.
Дөстүнмейн:
– Кандыг ышкаш-тыр? – деп дүвүреп айтырдым.
– Кордал чок-тур – дидир. – Баскан изи-даа, углаан чүгү-даа көзүлбейн-дир.
Хөлүйүп-ле кагдым. «Хөөкүй-ле анайымны – деп хомудай бердим. – Хей-ле бооп алган-дыр мен. Ооң орнунга өшкү кылдыр өстүрүп алыр чүвемни…» Муңгарап-деңгереп оргаш, канчангаш-ла орун адаанче көрүптеримге, ында чыдар шоодайның ойбак черинден көк дүк көстүп чыдыр. Чүрээм эндевээн. Өстүрүп каан малының өң-чүзүнүн кижи эндээр боор бе. Ушта соп эккээримге, көк өшкүмнүң кежи болду.
Оорну ынчаар согур-душ бооп туткан мен. А ооң кара аксынче өскүс анайымның ээгилиг холун бодум-на киир супканымга кедергей-ле хомудадым.
Шаңгыр-оол СУВАҢ.
Чурукту ГигаЧатка чураан.
“Шын” №38 2026 чылдың октябрь 1