Чогаалдарым ❤️❤️❤️

божуп бээр мен, оолду, кысты, оон бис эң аас-кежиктиг болур бис... Челээш ынчаар боданыпкаш, артында каттырыпкан.
Челээш эртенги хун унерин четтикпейн манап турган.

Реклама!!!
Хааглыг каналдан чогаалдан узунду. Аңаа 10 чогаал унер, бо 4 дугаар чогаал. 3 чогаалды төндүр бижип каан мен. Кирери 400 акша, чангыс төлеп алырга олчаан турар. 10 солун чогаалды номчуур силер.

4. Мээң ынакшылым, ынак-тыр мен, 1-ги эге

Челээштиң авазы ажылдааш, кудумчуга кылаштап чораан.
- Экии, Урана - дээш, кудумчуга кожазы Маня кылаштап келген.
- Экии, Маня.
- Дуун Челээшти көөрүмге кончуг чараш бедик машинадан дужуп калды.
- А? Кажан.
- Мен каш-даа хун көрдүм. Кончуг кылагар кара машина диин. Челээшти чагып сургап көрем. Ол кижи оранчок улуг, 40 хар бар.
- А? - дээш, Урана корга берген.
Урана дурген-дурген чаныпкан. Челээш ооң чангыс уруу, бодунуң кадыының аайы-биле улаштыр ажы-төл чок болган. Урана чанып келгеш, уруун манап олурган.
- Авай, авай, көр даан - дээш, Челээш улуг өөрүшкү-биле авазынга холунда билектээжин кирип келгеш, дораан көргүскен.
- Уруум, чугаалажыылам.
- Авай, чараш-тыр бе? - дээш, Челээш авазын дыңнаар хире эвес амыраанын чажырбайн, бажың иштинге долганып турган.
- Уруум, дыңна, кым берди? Сени чедирип каан кижи бе?
- Ийе, авай, силерге таныштырар мен, удавас, Аңчы... Ол 40 харлыг, улуг болгаш дыка угаанныг. Меңээ дыка ынак.
- Ол өг-бүлелиг бе?
- Авай, меңээ ынак кижи диин. Кадайы-биле чурттавайн турар, удавас чарлып алыр. Оглу бар.
Урана уруун олуртуп алгаш, өөредип, чагып-сургап чугаалаан. Челээш дыңнаар хире эвес, холунда билектээжин сонуургап, ону-ла аай-дедир чайып турган.
- Авай, мээң ынакшылым, ынак-тыр мен, Аңчыга. Авай, мен 25 харлыг мен. Улуг мен.
- Ийе. Чаа - дээш, авазы чугле улуг тынган.
- Мээң ынакшылым, мен ынак-тыр мен.
Челээш частып келген чечек ышкаш аныяк назынында, 25 хар дээрге ам-даа эки чуве билбес уези. Кижилерниң мегечи, авыяс болур дээрзин ол каяа билир... Челээш кымны-даа дыңнавас кылдыр ынакшып каан уези.
- Авай, сен көр даан, аас-кежиктиг болдуң бе? Ачам чоруптарга, чааскаан чоруур сен. Урууң мени аас-кежиктиг болзун деп бодавас-тыр сен бе? Кижи дидим болур, ынакшыл дээш туржур авай, анаа олурарга, келбес. Шаандакы чугаа-дыр, ынакшыл сени тып алыр деп. Бот дилээр диин, авай.
- Ийе, чаа, уруум.
Урана уруун оожургадып чадап каан, Челээш авазын шуут дыңнавас болган. Челээш 25 хар четкен-даа болза угааны чаш хевээр, ылангыя эр улуска дуржулга чок турган.
- Уруум, уе-черген көрген болзуңза, ол кижи сээң ачаң хире ышкажыл, ону канчаар сен? Оон ол кижи кадайлыг... Салым чолун тып алыр диин сен, уруум.
Челээш дыңнавайн өрээлинче кире берген.
Урана чугле бажын чайып, мунгарап каан. Кончуп, эттээр дээрге улуг, 25 харлыг, эртем билиглиг, ажылдай берген. Чугаалаарга шуут дыннавас.
***
Челээш ынакшааны Аңчыже ынакшылдың сөстерин бижип, кызыл чуректерни эңдере октапкан.
- Адыр, эжим. Черле бичии манаавыт шуве. Кады боор бис. Бичии шыдаш шуве.
- Чаа. Мен сээң-биле болуксап тур мен. Кымга-даа бербес мен. Сеңээ ынак мен.
- Чаа, эжим. Ам биживес, долгавас сен, мен бодум долгаар мен. Арыгланыр өрээлде олур мен. Эң-не бузурелдиг чер-дир. Билдин бе?
- Чаа, туттурбас сен.
- Ийе, эжим. Оон бижиир мен.
- Чаа, эжим. Ынак мен - деп, Челээш ынчаар ынак эжи-биле байырлашкан.
Эртенги хун унерин Челээш манаар ужурлуг. Анчы ажыл уезинде кезээде бижиир, долгаар турган. Ынчалза-даа Аңчы болур уеде бижип, долгап келирин Челээш билир.
Аңчы Челээшти «кадайым-биле кады чурттавайн турар мен, кады удувайн турар бис, бодунун оглу бар, мен чугле адазы кылдыр бижидип алган мен, дыка кээргенчиг боорга кээргээш кады чурттап эгелээн бис, ам сенээ ынак-тыр мен, шынын чугаалааш чарлып алыр мен, сенээ ынак мен, эжим, кежээлерде долгавас, биживес мен, бичии шыдажыптар сен, шуве, чаражым» дээнин, Челээш утпас турган. Аңчының кадайы улуг, 15 хар аразы, чудек эвес чуве бе, кыс кижи улуг болурга, кыс кижи бичии болурга эки…. Челээш ынак эжин кээргеп, «дыка чымчак, биче сеткилдиг, оожум, томаанныг болгаш улуг кадайны безин шыдажып, артында ол кадайнын оглун азырап чоруур» дээш, Челээш эжинге оон-даа куштуг ынакшып турган. Бис боттарывыс өг-бүле болзувусса мен эңдере, чок ийи өпея

Экии шупту! Когудеримге-даа Хей шей силер аан 🤣🤣🤣🤭🤭🤭 Эн-не аянныг, чаптанчыг номчукчулар МАХ-та диин ❤️❤️❤️

Аянныг, чараш дыштаныр хуннерни кузедим. Келир неделяда чаа чогаал эгелээр бис. Сөөлгү эгеге лайк 700 чедер болза понедельникте чаа чогаал унер боор шуве. Оон эвээш боор болза вторникте ✅✅✅

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 14-ку эге

Улуг хоорайга кижи таныыр кижи чок, эш-өөр чок болурга, чуртталга чугээр ышкаш болур. Оляны сагындырар чуве база чок. Чанынга, кады чурттап чораан кижизин чидирери дег берге чуве чок, ону чугле чурттап эрткен улус билир. Кайнаар-даа дезерге сагышта, бодалдарда кижи-биле кады болур. Меңги арага ижип, сула салдынмас дээш чанында бичии оглун эккеп алганы ол. Ол хеймерек, чаптанчыг чаш турда ада кижи бодун туттунар болгай, ортун оглу кырган-авазынга дуза болуп артып каан. Уруглары кончуг, ажы-төл ачазын куштуг, шыдаар кижи кылдыр көөр ужурлуг. Улуг оглу, улуг уруу өөредилге черлеринде эки өөренип, ачазын өөртүп турганнар. Меңги сула салдынар болза уруглар муңгарап, олар туреп эгелээр, Меңги ону болдурбас ужурлуг.
Меңги ажылынга кызымак, холу туттунгур, эрес кежээзин көргүзүп тургаш коллективке хундуткелди чаалап алган. Ол ажылынга депшип, акша-шалыңы өзүп турган. Москва чалгаа улуска ынак эвес, кызымак, ажылчын улуска эжиктерни эңдере ажыдар. Долгандыр сайзырал, депшилге. Москва ыглаарга бузуревес дээри шын...
- Ачай, удавас дуңмам 3 харлаар ышкажыл. Канчаар бис? Анаа боттарывыс демдеглеп каар бис бе?
- Харын, уруум. Аваң турган болза, албан эрттирер. Силерниң шуптуңарның дой, 3 харлаан болган.
- Авам турган болза, ачай, дыка сактып тур мен - дээш, уруу шужунейни берген.
- Ажырбас, уруум, ыглава, бис шыдаар бис. Уш харлаанын Тывага баргаш эрттирер бис. Мен ам кежээлерде ажылдаар ажыл тып алыр мен. Акшадан чыып аар-дыр, аваң чок дээш кылбас эвес бис... - дээш, Меңги уруун куспактап, оожургаткан, - силер кызып өөренир ужурлуг силер, аваңар дөмей силерни, бистерни көрүп турар. Улам быжыг боор бис...
- Ийе,ачай. Ам ыглавас мен. Чогум төрелдер аразында «силерниң ачаңар дыка шыдаар» деп турар чорду ачай.
- Ындыг бе, уруум? Оо - дээш, Меңги бодунга бичии-даа бол чоргаарланган.
Менги шынап-ла төрелдер бөлүктеринден уне берген, Оля чок болурга-ла, аңаа олурарга утка чок, чамдык улустуң мегелеп сагыш човаан бижиктерин номчууру берге турган.
***
Меңги уруглары-биле чайын төрээн Тывазынга чанып келгеннер. Бичии оглунуң, хеймеректиң уш харлаанын байырлап, төрелдерин шайладып, ажы-төлүн өөртүп, чараш өргээге байырлал кылганнар. Оля турган болза боду маңнап турар, бо удаа Меңги халып турган. Шупту чуве бедик байдалга болганын төрелдери, эш-өөрү унелээннер.
Меңги каш-ла хонгаш катап Москваже ужуптарынга белеткенип турган.
- Ачай - деп, улуг оглу ачазынның чанынга олуруп алган.
- Ийе, оглум. Силер кузун чедип келир силер. Мен хеймерек-биле чоруптар бис, садик кирер, мен ажылдаар.
- Ачай, ол эвес... - дээш, улуг оглу ыядып олурарын Меңги эскерип каан.
- Ийе, оглум. Чуу болду? Оглум...
- Ачай... Ачай, керниңер-биле таныжып алыр силер бе? Эртен эккээр мен.
- А? Чуу оглум? - дээш, Меңги бажын сыйбап, оглунуң холун туткан.
- Эртен болур бе, ачай?
- Ийе, болур оглум. Кайы кожуун, кайы суур, кым деп кыс-тыр, оглум.... Аваң турган болза дыка амыраар турган... Мен ам аваң-ачаң болган соомда керин кысты хулээр мен, оглум. Адыр, ам белеткенир ышкажыл бис.
- Харын, анаа диин, ачай, анаа бажыңга эккээр мен. Ажырбас, мен дуңмаларым-биле аштаныптар бис.
- Чаа, оглум. Херим иштинге шашлык кылыптар бис бе?
- Ындыг бе, ачай?
- Адыр, ам эът садып кээйн - дээш, Меңги тура халаан.
Меңги садыгдан эът, ногаалар, чаагай аъш-чем садып алган.
***
Ажы-төлү демниг болуп, аштанып, стол кырын база делгеп, аайлапканнар. Меңги шашлык быжырып, бышкан эъдин бажыңче киирип турган. Оглу, керни чедип келгеннер.
Чаптанчыг керин кысты Меңги уткуп, хулээп алган. Уругларынның авазы, ынак эжи турган болза оон-даа өөрүнчүг болур турган боор.

Чогаал төнген.

Чогаалдың маадыры Меңгиге чуртталгазында чедиишкиннерни, аас-кежикти, кадыкшылды, быжыг тура сорукту, бедик хей-атты кузээр-дир мен. Ажы-төлүңер силерни өөртүр болзун! Курай! Курай! Курай!
Бодунуң чуртталгазын, төөгүзүн улежип бергенинге четтиргеним илередип, бодум шаам-биле бижидим.

Эртен чангыс эге бижиптеримге төнер, оон чаа тема херек. Дыка солун, анаа четтикпейн турар кылдыр

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 13-ку эге

Оляны сөөлгү оруунче удеп кааш, адашкылар боттары арткан. Меңги каш катап сула салдынныптар часкан, ажы-төлү ону тудуп турган. Кежээ уруглары удуп каарга, унуп келгеш, сылдыстарже көрүп, чадазынга олурупкаш, ыглап, таакпылап олургаш, оожургап алыр турган. Ынак эжи, ажы-төлүнүң авазы дээрде, бир-ле черде, оларны, ынак эжин, уругларын көрүп, карактап чоруур ышкаш. Меңги дээрже көрүп, эжиниң хевир дурзузун бодап, сагынган. Оляның топтуг, бөдүүн будужу, оожум аажы-чаңы кажан-даа уттурдурбас. Ол чуртталгага, ажы-төлүнге, ынак эжинге дыка ынак турган. Дыка аарып тургаш безин аарзынмайн, сөөлгү уезин безин ажы-төлүннун аразынга эрттирерин кызып турган. Аарыг ону салбайн турарын билип турган чадавас, аарзыннып, улузунга безин чангыс-даа чарбываан. Кайы-хире бодунга аарып, хинчектенип турганын кым-даа билбес. Ол чугле ынак эжим, ажы-төлүм силерниң-биле турарымга экизин дээр турган. Меңги-ле ону сөөлүнге чедир эмнээр дээш кыскан. Оля чуртталгага дыка ынак, кижилерге дыка ынак турган. Ооң хомудап, муңгарап, хорадап турганын кижи черле сагынмас, ол чугле хун хунеп, чайыннап турган ышкаш ак сеткилдиг, бурунгаар көруштуг кылдыр кижи. Меңги каш-даа катап «эмчилерниң буруузу» дээрге, Оля ону оожургадып, «ынча дивес, эжим, аарыгны кижи чалап алыр эвес, черле эми чок, кара сагыштыг аарыг-дыр, эжим» дээш, оожургадыр турган. Оля аас-дыл, маргыжар деп чуве шуут хөңнү чок турган, Меңгини база дилээр турган.
Бир чыл бажыңынга кыштааннар, улуг оглу 11, уруу 9 класс турганнар. Олар дооскаш, кайызы-даа Москва хоорайже өөренип кирип алганнар.
Уругларын удепкеш, Меңги ортун оглу биле бичии хеймерегин алгаш, авазынче чорупканнар. Бажыңга турарга, дыка берге болган, долгандыр шупту чуве Оляны сагындырар болган. Оля турда бажынга келир эш-өөрү келбес, төрелдер дезер...
Чааскаан чоруурга берге, долгандыр кижилерниң хамаарылгазы өскерли бээр. Өглүг-баштыг эштери Меңгини көрбээчеңнеп, дезип оюп эртер, чугаалажыксавас апаар. Бир чамдык оолдар мырай хөк бодап, чылдары-биле бот чоруур бир төрелин, таныыр кижизин душтуруксаар. Меңгиде кижи бодаар чай-даа чок, даң адар ажы-төл, оларның өөредилгези, ишти-хырны... Школа удээр, садик чедирер, алыр, онаалга кылдырар, эртенги хевин белеткээр, удуп чыдар. Эртен катап эгелээр. Ажы-төл база авазын сактып, муңгарап турар, оларны муңгаратпас, оларны эргеледир, чассыдар - ачазы боор сен, авазы боор сен. Ынчалдыр хун эрткенин билбейн баар сен, хуннер эртип турар эвес, айлар эртип турган. Уе эмнээр дээр, уе эмневес, уе ол берге-биле чурттап шыдаар кылдыр өөредир болган.
Менги авазынның чанынга келген. Ийи оглу, бирээзи 7 класс, бичиизи 2 хар ажып турган.
Меңги Тывага турарга берге-дир деп чувени билгеш, соңгаар, таныыр кижилер чок черже чорупкан. Бичии оглун ап алгаш, канчап авалар шыдаарыл, ажы-төлүн алгаш, соңгаар чурттап чоруптар деп? Меңги чоп шыдавазыл.... Улуг уругларыннын чанынче, Москва хоорайже. Оглун садик киирип алгаш, боду орта ажыл тыппайн чоруп-ла турган. Улустуң мегелээри кончуг, халас айбылаарын, ажыглаарын бодаар турган. Каш-даа ажыл солаан.... 4-5 ажыл соонда бир ажылга ажылдай берген. Чурттаар өрээл база берген. Уруглары ниити чуртталга бажыңында, боду бичии оглу-биле чурттап, ажылдап эгелээн.

https://max.ru/join/qUK1E2pxoJh0IFcxi3czS2SnNShgFLzLch46N9plRlI

Манаа комментарий бижиир силер шуве

Тонмээн чогаал 😁✅🤭

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 12-ги эге

Уш хонук башкыга сыйбадып турда, Оля шору апарган, кылаштап, чемненип, ажы-төлү-биле бажыңга олурган. Меңги эжин көргеш, «ажы-төлдүң аксының кежии бар диин, Бурган башкы бар, оран-делегей, долгандыр бойдус-даа көрүп турар, Оля ажы-төлүнге херек» дээш, Менги бодунуң хей-адын көдүрүп турган.
Дөрт дугаар хонуунда баарга, башкызы шала муңгаргай Меңгиже көрген. Меңги билип каан, эки эвес деп. Башкы сыйбап бергеш, Меңгини чугаалажырынче чалаан.
- Эртен база кээр бис бе? - дээш, Оля айтырган.
- Адыр, эжим. Мен чугаалажыптайн.
Оля уне берген. Меңги биле башкы артып каан.
- Аарыг Оляны, өөңер иштин салбас-тыр, туттунуп алганы дыка шыырак, куштуг чуве-дир, бир дугаарында салып турган чуве, ам хей-дир, куш четпес-тир бис... - дээш, башкы куду көрүп олурган - кандыг-даа камгалал, эмнээшкин кылырга куш четпес-тир бис. Буруулуг болдум.
Меңгиниң ыызы кээп, боостаазында бир чуве чыдыпкан, чугааланып безин чадай берген.
- Чогум, эмчиге чытканынга бодаарга, бо уш хонук дыка эки апарды ийин. Улаштыр база келхивиссе? Эки боор деп дыка бодадым...
Башкызы бажын чайган.
- Бо дуне эки эртер болза чедип келир силер.
- Ийе, чаа - дээш, Меңги төндүр дыңнавайн дурген уне берген.
Меңги унуп келирге, Оля манап олурган.
- Чуу деп тур, эмчи?
- Эртен база келир силер диди.
- Аа, чаа.
- Дыка экижип турар диди,эжим.
- Эки-дир аа. Мен база дыка эки-дир мен.
Меңги эжин бодунче чыыра тудуп куспактаан. Кижи бойдустуң төлү, бойдус боду билир, кымны кажан алырын... Бо оранда кижи бурузу келгеш, чоруур хуннуг болур....
Дуне Оля бергедей берген... Тыныштап, човууртап эгелээн. Меңги тура халааш «дурген дуза» эмчилерни чалап, ужур-чөвүн чугаалап, тайылбырлаан. Эмчилер алгаш, дурген онкология эмчиже чорупканнар. Меңги коргуп турган, «эмчилер хулээвес болза канчаар улус боор бис?» дээш, чаннып-тейлээринге белен турган. Эмчилер хулээп алган. Менги Эдик аксынга артып каан.
- Силер, чанып дыштанынар!
- Чаа - дээш, Менги олурган.
- Шак орайтаан-дыр, шынап-ла чаныптынар - дээрге, Менги ам-на туруп келген.
Менги дуне бажынынче кылаштап чаныпкан. Ишкирнигип ыглап, оожум кылаштап чораан. Сагыжы-биле ынак эжин, уругларынның авазын байырлажып, кады чурттап эрткен чылдарынга өөрүп четтиргенин илередип чораан. «Четтирдим, эжим, сенээ дужуп, сээң-биле чурттап эрткен чылдарымга чоргаарланып, кажан-даа сени утпас мен, эжим, ажы-төлүвүс дээш четтирдим, эжим. Сен шыдаар сен, эжим, дырбактанып унуп келир сен, мени кагбас болгай сен... Чус харга чедир чурттап, ажы-төлүвүс бажыңнарын кезип чоруур аас-кежиктиг кырган-ава, кырган-ача болур болгай бис... сен ынча дээн сен, эжим…. Эжим, чугле шыдаш, бо дунну эртиптер болза шыдаар сен, эжим» дээш, Менги дээрде сылдыстарже көрген. Сылдыстар айыран шокар апарган Менгини «мунгарава, ажырбас, шупту чуве эки болур» деп, сымыранып турган ышкаш болганнар.
Менги чанып келген. 4 шак чедип турган.
Менги чер чырып келирге, эмнелгеге халып келген.
- Реанимацияда кирип болбас! - деп, эмчи сестразы чугаалаан.
Менги эмчини кыйгырып бээрин дилеп тургаш, чедип алган. Эмчи унуп келген.
- Экии, эмчи. Эмчи, Оля кандыг-дыр?
- Экии. Байдал дыка берге. Болдунар чувени шуптузун кылыр бис. Чугле эки бодалдар бодап турар силер!
- Ийе, чаа, эмчи - дээш, Менги сандайже оожум олуруп бада берген.
- Четтирдим, эмчи. Силерге бузурээр мен. Ажы-төлүм авазы, ынак эжим диин, эмчи.
- Билип тур мен. Бистен чуу хамааржыр, шупту чувени кылыр бис...
- Чаа, эмчи.
Эмчи чорупкан. Меңгиниң сагыжы аарып, өйүп, караңгы думбей дег болган. Менги унгеш, чаныпкан.
***
Оля эмнелгеге бир ай четпес чыткан, миннип, угаан кирип келбейн чок болган. Бурган башкы Оляны кустуң айы октябрь айда өөрү дээрже, оран-делегейинче алгаш барган.
***
Менги холунда дөрт ажы-төлдүг арткан, улуу доозукчу класста, бичиизи бир хар ажып турган.

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 11-ги эге

Меңги бажыңынга ынак эжин, уругларынның авазын эккелген. Эмчиге чыттырып турда анаа, көңгүс анаа чугааланып турган кижи. Чугле каш хонган, Оляның шаа чок, куш шуут чок, угааны безин чиктиг апарган болган. Уругларын көргеш-даа амыравас, караан шийип, удуп каан. Меңги эжин чыттырып кааш, боданып эгелээн… Ам канчаарыл? Кайнаар баар? Кымдан дуза дилээр? Эмчилеп алырынның бергезин ол ынчан билген. Ооң ынак эжи хунден хунче, ооң холунга, ооң караанга-ла баксырап турган. Бодунуң куш чогун миннип турган, карманында бар акшазы безин дузалавас деп чувени көрген. Ундур садып болур чувени шуптузун садыпкан. Ам чугле чурттап олурар бажыңы арткан... Ажы-төлү кайнаар баар? Чогум ажырбас, Меңгиниң авазынче чоруптарлар.... Оляны алгаш даштыкы чурттарже чоруп, аарыгны эмнеп, тиилеп унуп келирин даап бодап олурган. Хая көрнүп, орунда куш чок чыдар эжин көргеш, Меңги чугле бажын сыйбап олурган. Анаа олурар эвес, сыйбаар эмнээр улус турар болгай, домнаар-даа, Элегесте башкыже чорупкан. Башкыны чалап алгаш, бажыңга келгеннер. Оля ол хевээр удуп чыткан.
- Эжим, оттуп келир сен бе? Башкы келди - дээш, Меңги эжин оттурган.
Ол башкы артыжап, арыглап, элээн ур сыйбап, массажтап кылган.
- Ийе, дыка берге-дир. Хондур көөр силер. Чугээр болза эртен база келир силер...
- Ийе. Чаа. Четтирдивис - дээш, Меңги башкызын-эмчизин удепкен.
Ол хондур Меңги удуп чадап каан, бичии болгаш Оляны хынап-ла турган.
Даң адып келирге-ле Оляны алгаш Элегест чорупканнар. Башкы оларны дораан хулээп алган. Дуңгурлеп, массажтап-сыйбап элээн болганнар. Башкының бодунуң дери агып бадып турган.
- Ак биле кара аразында турупкан кижи-дир. Дуу оран биле бо оран ортузунда кижи-дир, ынаар-даа, бээр-даа барбайн барган, боду дыка чурттаксап турар, ажы-төлүм деп турар.
- Ындыг кижи диин, харын эмчи.
- Ам Кызылга баргаш сыңыйындан сидиин ундуруп кааптыңар аа.
- Чаа, эмчи.
Меңги эжин ап алгаш, дедир эмнелгеге келгеннер.
- Бодуңар кара тураңар-биле дуун алгаш барган силер. Чурум урээн силер.
- Эмчи, оода чугле сидиин ундуруп беринерем. Дуунден тура хондур сидии унмээн. Ам киирип келийн.
Эмчи шуут ынаваан, чурум урээнин катап-катап чугаалап, хулээп албаан.
Меңги эмнелгеден унуп келгеш, машина иштинге эжиниң чанынга олурган. «Кончуун, эжим, ам канчаар улус боор бис?» дээш, Менги Оляже көрген. Оля харыы чок, Меңгини кайгап, ооң холундан четтинип, бажын эктинге салып алган. Оляның угааны баксырап каанын Меңги билип турган. Ам кымдан дуза дилээрил? Кымче долгаар? Меңги «дурген дуза» эмчизин сактып келген. Дораан ынаар чорупканнар.
Менги баштай боду киргеш, ужур чөвүн чугаалаан.
- Киирип келиңер - дээш, эмчилер дораан белеткени берген.
Бир машина артынче Оляны киирип алганнар. Ол дораан сыңыйдан сидиин ундуруп каапканнар.
- Бо эмни салып берейн, дыка эки боор. Чымчак - дээш, эмчи эмни адап, көргүскеш, тайылбырлап, эмни салып берген.
- Ындыг бе? Четтирдивис, эмчи - дээш, Меңги чугаалаан.
Эмчи эмни оожум салыпкан. Оля караан ажыдып, Меңгиже көрүп, чугааланы берген.
- Көр даан, эжим. Меңги, бо 12 шакта салыр эмни 6 шакта салыпкан, эжим - дээш, Оля Меңгиниң холун чедип алган.
- Ийе, эжим. Чаа.
- Бо эм куштуг эм диин, эжим, наркотик эм-дир, 12 шак болгаш салыр эмни менче 6 шак болгаш салып тур, ынчангаш мен баксырап калдым, кужум чок, эжим... - дээш, Оля чугааланы берген.
- Ийе, чаа, эжим - дээш, Меңги четтиргенин илереткеш, кадайын алгаш, унупкеннер.
Ийилээ чанып келгеннер. Оля ол кежээ шору, ажы-төлүн көрүп, бичии оглун куспактап, харын-даа Меңгиниң кылыпкан чемин чип алган.
Ажы-төл авазы турарга чайгаар бажың иштинге аас-кежик турупкан.

- Эжим, чанаалы, эжим, маңаа турбас мен. Ажы-төлүм чанынга олурайн, бөгүн өлүр, бир ай болгаш өлүр, дөмей чувени.... Оода сөөлгү уелерим ажы-төлүм чанынга эрттирейн - дээш, Оля ыглавышаан, Меңгиден куспактаныпкан.
Меңги кадайының чугаазын дыңнап, аңаа болчуп, каттышпас аргазы чок болган....
- Кай эмчи, бижип каайн - дээш, Меңги саазын, ручка алгаш, билдириишкинни бодунуң адындан бижээш, кадайын ап алгаш, чорупкан.
Меңги Оляны көдүрүпкеш, унуп келгеннер. Меңги көдүрерге, Оля анаа дук-хап болган, сөөк-биле кеш арткан деп болур.
Меңги такси долгап алгаш, чаныпканнар.

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 10-гу эге

Оля эмнээшкинни уламчылап турган. Менги хуннуң эмнелге даштындан ыравас, чугле ужуражып, чем киирер эвес, ол кижиниң хей-адын көдүрүп, эки чуулдер чугаалап, сергек болурунче чугаалажыр турган. Оля ооң мурнунда ындыг эвес, аажок сергек, «сузук-биле сегерээр, аарыгны бодавас, мунгаравас» дээш, хей-ады бедик турган. Бо удаа Оля хунден хунче сула салдыннып, харык шинээ баксырап турган. Менги ынак эжин, уругларынның авазын көргеш, муңгарап-даа турбас, черле көргүспес турган. Эмнелгеге келгеш, удуп чыткан эжиниң чанынга олурган.
- Ой, эжим, кажан келдиң?
- Чаа, келдим. Уду, уду...
- Чок турарым.
Меңги эжин тургузуп алган. Оля оожум олуруп алган.
- Эжим, уруувус блины быжырып алган. Школага ол куш-ажыл кичээлинге өөренип алган болду, бистер шупту чип алдывыч. Сеңээ база эккелдим.
- Оо, экизин аа. Каяам - дээш, Оля хаптан уштуп алган - ии, чаагайын аа - дээш, амданнанып, четтиргенин илереткен.
- Эжим, мен сени свидание, ужуражылгаже чалаарым ол. Аныявыста ышкаш, чугле ийилээ...
- Кайнаар?
- Даштыгаар - дээш, Меңги холун сунган.
Оля Меңгиден четтинип алган. Ийилээ оожум унупкеннер. Эмнелге даштынга унуп келгеннер. Хуннуң чылыы кончуг болган. Куску бойдус бодунуң өңнерин долгандыр чажыпкан ышкаш, теректерниң бурулери саргарып, черде хевис кылдыр аңдарлып, чаттылып турган. Бурулерге кылаштаарга, шылыраан даажы тускай... Чечектер амдыызында кадып, өлбээн. Сарыг, кызыл, айыраң чечектер оларның олурган черин долгандыр турган. Меңги эжин оожум куспактап алган. Оля эжинге улам чоок олуруп, куспаанче эстип кире берген. Ийилээ таныжып чораан уезинде ышкаш сактыышкыннарын чугаалажып олурганнар. Агаар-бойдус безин оларны билген ышкаш, хун хунеп, дээрде хамык булут арлы берген.
- Ам кирер сен бе, эжим. Доңа бээр сен...
- Ийе, чаа. Мен сээң чаныңга турарымга дыка эки кижи-дир мен. Мени салба даан, эжим - дээш, Оля Меңгиден туттунган.
- Чок, эжим. Сени черле салбас мен, соок тур, кирээли. Бистиң ужуражылгавыс төнген. Эртен база келир мен. Чаа таныжып турар улус ындыг чоп. Хуннуң ужуражыр.
Оля каттырган.
- Ийе, чаа, чаа таныжып турар бис.
- Эртен келирде чечектер эккээр мен.
- Чок, сен ынчан кайыын чечектер чулуп алдым деп турган ийик сен аан? - дээш, Оля каттырып, Меңгиже көрген.
- Садик хериминиң ишти - дээш, Меңги сымыранган - кончуун, ыядынчыын де даан. Херимни ажа халааш, бир боодал чечек чулуп алгаш, катап ажып кээр кижи мен. А өршээ, ам болза чудек, болбаан чуве-дир.
- Анаа диин, эжим. Дыка чаптанчыг чечектериң хойлап алган, курткаң иштинден уштуп келир чоп сен.
Меңги каттырган. Аныяк уезинде тенек-даа, солун-даа турган. Чечек бээр деп чувени билир, муне чечектиг чоруп олурганын сактып, каттырышканнар.
Меңги Оляны киирип кааш, чаныпкан.
***
Меңги чугле чанып келирге, Оля долгап келген.
- Ийе, эжим.
- Бо эмчилер мени реанимация деп тур. Аңаа шуут ат кылдыр сыкыртып кааптары ол... Олчаан өлүп каар ыйнаан мен ... - деп, Оля телефонга алгырган.
Меңги уне халаан. Дурген такси долгап алгаш, дедир эмнелге чорупкан. Эмнелгениң эжии хааглыг. Меңги каңгырадыр соктап эгелээн.
- Канчап бардыңар? Чуу болду? - дээш, охранник унуп келген.
Меңги охраникти идипкеш, эмчиже маңнап кирген. Соондан охранник алгырган. Меңги эмнелге иштинче кире халып келген. Коридорда эмчилер-биле Оля-биле чугаалажып, маргыжып турганнар. Оля Меңгини көрүп кааш, халып, куспактаныпкан.
- Чок, реанимация кирбес мен, аңаа шуут билинместеп каар чордум. Ужу-бажым ажылдавас, тений бээр, сээдең кижи ышкаш апаар чордум - дээш, Оля ыглап эгелээн.
- Чаа, эжим. Анаа кижи ышкажыл, эмчилер, ынаар киирбеңер даан - деп, чугаалажып, ээрешкен.
- Таарышпас болза, билдириишкин бижип калыңар! - дээш, эмчи тоор чуве чок болган.
Меңги билип турган, бо шын эвес, эмчини дыңнавайн, канчап эмненир боор, эмчиге чагытрпайн чуну канчаар боор... Бир талазында ынак эжиниң дилеп турары кончуг.... Меңги эмчи биле Оляның ортузунда.

Понедельникте чогаал унер шуве. Четтирдим

- Ам аарыын билир силер чоп. 4 дугаар чада, сөөлү. Ыжык. Рак. Бис кайы-хире шыдаар тудар бис....
- Эмневейн турар силер бе?
- Эмнээр арга чок, чуртталгазында хонуктар, хуннер санап эгелээн. Силер чоок кижизи бооруңарга чугаалап турарым ол. Эмнээшкинни дыка орай эгелээн-дир бис - дээш, эмчи бажын чайган.
- Ам Томск, Москва чорувуста дыка эки турду чоп. Аңаа эмнээрге тааржып турган. 4 ажы-төлдүг кижи диин, эмчи, бо 30 хар ажып турар. Каш акша херек, кандыг эмнер садар?
- Ол-ла эмнээшкин диин.... Акша херек чок, эмнер бар - дээш, эмчи харыылап, кылаштап чорупкан.
Меңги чангыс черге турган. Меңгиниң хөңнү кала берген. Акша безин дузалавайн баар. Кижиниң кадыы ышкаш өртээ чок эртине чок-тур. Чуртталгада акша-копеек, ат-алдар, эңдере акша-даа херек чок, чугле кадыкшыл болза эки-дир.

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 9-ку эге

Менги оттуп келгеш, ажы-төлүн школа, садик чедирип кааш, өрээлинге кирип келирге, Оля удуп чыткан. Меңги эжин эки шуглап кааш, унуп келген. Бажыңын аштап-аайлап, эмгелеп кааш, душтеки чем кылып турган. Оля кылаштап унуп келген.
- Чаагайын аа, эжим, чуу кылып тур сен?
- Аа, харын, ийи дугаар диин, эжим. Эът хаарып, ногаалар-биле, анаа чогаадып тур мен - дээш, Меңги эпчоксуннуп көрген.
Оляның чем кылыр чаагай, чемсиг, кандыг-даа чоннуң чемин кылыр. Меңги арай четпес, ынчалза-даа каша, быдааны шыдаптар турган.
- Дыка чаагай чуве-дир, эжим. Эжим, эмчи баар бис бе? - дээш, Оля шай кудуп алган.
- Ийе, чемненип ал че, чоруур бис, хуннуң мен барып турар мен... Чуу болза долгаар сен, эжим - дээш, Меңгини көгүдүп турган.
Оля ооң мурнунда эмчиге чыткан, кезеп кааны ол бе? Чаа аарый бергеш, эмчилер ол кижини эки хынап албайн, анаа-ла грипп дээш эмнеп турганы база бар. «Эттинмейн тур, бо кижи ол хевээр, харын-даа аарып турары улам барган» дээрге безин эмчилер бузуревес турган. «Эмчилерге дыка бузурээр, идегээр, оларны дыннаарга кижи эттинер» дээш Менги эжиниң эмнерни шын ижерин хынап тургаш, эмненип турган болгай. 2-3 ай ишти эттинмес грипп каяа турган чувел?
- Эжим, чемнениили че - дээш, Менги чемин ийи тавакка салыпкан.
- Чаа, эжим. Чыдының чаагайын - дээш, Оля олуруп алган.
Ийилээ оожум чугаалажып олургаш, чемненип алганнар. Оля эмчи баарынга белеткени берген. Менги эжин чедип алгаш, унупкеннер.
Менги мурнай эмчиге саазыннарын бергеш, чугаалажып турган. Оля манап олурган.
- Ийе, чаа, бээр келинер - дээш, эмчи Оля чалап кыйгырган.
- Эмчи, ол Томск эмчилернин ышкаш уламчылаар силер шуве.
- Ийе. Чаа.
Оля эмчи-биле кире берген. Менги коридорга көзүлбейн баарга чедир тургаш, чаныпкан.
***
Меңги хуннуң эмнелге кээп, Оляга ужуражып, чугаалажып турганнар. Баштайгы уеде Оля эмнээшкинге тааржып турган. Эмчиге Оля 20 хонук чыткан.
Сентябрь 23. Меңги канчаар-даа долгаарга, Оля тутпас болган. Меңги эмчиге чедип келирге, Оляны реанимация кире берген, байдалы баксыраан деп дамчыткан. Меңги дурген эмчини кыйгырган.
- Меңээ эмчини кыйгырып бериңер! Чуу болган? Дуун анаа турду чоп?
- Адыр, манаңар - дээш, эмчи сестразы халып чорупкан.
Меңги манап турган. Эмчи унуп келген.
- Экии, эмчи. Чуу болган? Канчап барганы ол?
- Экии. Оожум шуве, реанимация дээрге багай эвес, берге улус чыдар, улуг хайгааралда боор чуве диин. Харын эки...
- Канчап аан, эмчи? Дуун чаа анаа чугаалажып турдум.
- Ийе. Кадайыңар байдалы черле берге болгай, ынчалза-даа бис болдунар чувени кылып турар бис. Чугле оожум шуве.
- Чаа, эмчи. Буруулуг болдум - дээш, Меңги бодун туттунуп, оожургап алган.
Эмчи Меңгиге Оляның байдалын, кайы-хире эмнээшкин эртип турарын билдингир кылдыр тайылбырлап берген. Меңги ургулчу эжин эмчиледип тургаш, ооң байдалын, эмнерин, эмнээшкинин эки билир турган. Эмчилер-биле деңге чугаалажып шыдаар.
- Шупту чуве ажырбас... Ынчангаш оожургап алыңар шуве.
- Ийе, эмчи - дээш, Меңги чорупкан.
Кандыг-даа болза эмчи холунда кижи черле ажырбас дээш, Меңги бодун оожургаткан.
Меңги чанмайн, эмнелге даштынга хонган.
Сентябрь 24. Оляны ол хун база ундурбээн. Меңги эмнелге даштынга хунзээш чаныпкан.
***
Сентябрь 28. Оля долгап келген. Меңги сырбаш дээш, дурген тудуп алган.
- Ойт. Оля, эжим.
- Ийе, мен-дир мен. Төрүттүнген хуннуң-биле, эжим! - дээш, Оля бугу кужун чыып тургаш, чугаалаан.
- Аа, чаа, четтирдим. Кандыг-дыр сен, эжим?
Оля ол хун сентябрь 24 деп бодап турган, шынында реанимацияга 5 хонук чыткан, безин ынаар кирип турганын билбес болган. Меңгиниң төрүттүнген хуну сентябрь 24 турган.
- Анаа-дыр мен.
- Кайда сен, реанимация?
- Анаа өрээлде мен, эжим. Ажы-төл эки тур бе?
- Ийе, эжим, эки тур бис. Ам чеде бээр мен, эжим - дээш, Меңги белеткенип эгелээн.
Меңги эмнелгеге халып келген. Оляны көөрге оон-даа артык баксырап каан болган.
Меңги эмчиге халып келген.
- Кандыг-дыр, эмчи? Оляны көөрумге улам баксырап каан, арнының куурарып каанын... Арыпканын. Чугле кеш-биле сөөк артар деп барды.

- Мен бичии чыдыптайн - дээш, Оля өрээлинче оожум туттунуп кирген.
Меңги эжин көргеш, муңгарап турза-даа «оода мен канчап бардым» дээш, бодун сергектенип туттунган.
Оля эртен эмчиге чыдар болган.

Ажы-төлүм авазы, ынак эжим, 8-ки эге

Кызылга чанып келгеннер. Менги Оляны эмчиге чыдар, Томск, Москва хоорайның шинчээн, кылган анализтерин аайлап, белеткеп турган. Оля «дыка эки-дир мен, ажы-төлүм аразынга турарымга эки-дир, эжим, каш хонук бажыңга турар мен» дээш, Оля эмчи дораан баарынга ынавайн барган. Меңги эжин көөрге хунден хунче арып, арны куурарып турарын эскерген. Ажы-төл база авазын сагынган, долганып, куспактанып, чаш оглу авазын шуут салбайн турган. Меңги ажы-төлден авазын чарып шыдаваан. Ол кежээ өг-бүле аас-кежиктиг олурганнар.
- Мен чыдыптайн аа - дээш, Оля барык туттунуп, удуур өрээлче кылаштапкан.
- Ийе, эжим - дээш, Меңги эжин чедип чедирип каан.
Оляның кылаштаары безин харык чок, хөкпейип алгаш, дорт туруп шыдавас турган.
- Эртен дурген эмчи баар болза эки-дир - дээш, Меңги эжин орунга эптиг чыттырып каан.
Адашкылар школага белеткенип, ажы-төлдүң идик-хевин аайлап, ручка-кыдырааш, кымга чуу херегин четчелеп турганнар.
- Кымга чуу четпес, эртен садар бис, ынчангаш бижиир силер.
- Ам ававыс эмчилээр болгай...- дээш, улуг оглу ачазынче көрген.
Ажы-төл школа, садик кирер уе келген. Канчап аайлап, уштап-баштап алыр? Ооң мурнунда авазы кылып турган...
Улуг уруу саазын тудуп алган, кымга чуу херегин бижип эгелээн. Меңги номчуурга кыдырааштар, дневник, ручка, карандаштар...
- Ол-ла бе? Оон чуу-даа херек чок бе? - дээш, Меңги уругларынче көрген.
- Ам ававыс эмнеп алыр бис, ачай. Эрткен чылгы хептеривис чуп алыр бис- дээш, уруу ачазынче көрген.
Меңгиниң боскунга борбак чуве чыдыпкан ышкаш болган.
- Шуут чок эвес, акшавыс бар диин. Идиктериңер бичиилеп калды ыйнаан. Школага багай боор эвес силер....
Уруу саазынын ап алгаш, катап бижээн. Кижи бурузу идиин кедип, хынап турганнар. Демги саазында идиктер немежи берген. Меңги саазынны ап алган, «эртен шупту садыгланыр бис» деп, чарлык унген. Уруглар чөпшээрешкеннер.
***
Меңги биле Оля дөрт ажы-төлүн эдерткеш, садыгланып чорупканнар. 2 школачы, 1 садик, бирээзи шуут чаш. Саазында бижип каан чуулдерин садып алгаш, шупту найыралдыг кафелеп, дыштанганнар. Меңги Оляны көөрге амырап, ажы-төлүнүң аразынга аас-кежиктиг турган. Оля эмчиге чыдарын чылдырып, хуннуң эртеннеп турган. Меңги эжинге хоржок, анчыг деп шыдаваан.
***
Сентябрь 1. Школа эгелээн. Ийи школачы өөренип кирген, садиктээр уруу база кирген. Бичии оглу, ашак-кадай бажыңга арткан.
***
Школа эгелээрге ындыг, ада-ие хуралы деп эгелээр.
- Ачай, эртен кежээ хурал диди. Авам баар бе? Азы сен?
- Мен, оглум. Аваң дыштанып алыр ыйнаан.
Оляның шылап, туруптары амыр турган, чыткаш, шыыладыр удуй бээр.
Меңги ооң мурнунда-даа уругларынның класс хуралынче баар турган. Оларның авазы Оля кончуг идепкейлиг, ургулчу ада-ие комитединге соңгудуп алган турар. Класстың амыдыралын, акша-копеегин харыылап, ашак-кадай кады ажылдаар турганнар.
Меңги оглунуң хуралынга чеде бээрге, ада-иелер бир ун-биле Меңгини ада-ие комитединге соңгуп алганнар, артында даргазы кылдыр. Менги эпчоксуннуп олургаш, чөпшээрешкен. Меңги эжиниң аарып турарын чугаалаваан, «черле бут кырынга тургузуп алыр мен» деп бодалдыг олурган.
Урууннуң хуралынга баарга, «эрткен чылын эки ажылдаан улус» дээш, чангыс ун-биле Менгини соңгаан. Удурланыр харык чок болган. Ийе, Оля эки турда ашак-кадай шынап-ла хөй ниитичи, ажы-төлүнүң, школаның, садиктиң амыдыралынга киржип, чуден-даа чыдып калбас турганнар.
***
Бир эртен Меңги эжинче көрүп олургаш, чугаалаан:
- Эжим, эмчиге баар бис бе? Ол хире эмнеп каан чувени уламчылаар болгай.
- Мен бо эмчиге бергедээр чордум, эжим.
- Ам Томск, Москва эмчилеринниң бижии-биле эмнеңер дээр бис. Баалы бе? Эртен? Бөгүн бажыңга дыштанып алыр сен.
- Чаа - дээш, Оля Меңгиден куспактаныпкан. Бир эвес салым ындыг чуве болза, эмчиге эвес, эм ап хинчектенмейн, ооң орнунга ажы-төлүм аразынга сөөлгү хуннерим аас-кежиктиг олурзумза. Бөгүн, эртен, бир ай болгаш деп турар чувени....
- Эжим - дээш, Меңги Оляны улаштыр чугаалавас кылдыр бодунче чыыра тудупкан.
- Чаа, эжим. Эртен баар мен.
- Чаа, эжим.

- Эжим, чанаалы че. Мен база эки-дир мен. Томск эмнээн соонда дыка эки апарган мен. Кызылга уламчылаар бис.
Меңги карманында каш акшалыг.... Кайнаар баар? Ам канчаар?
Кызылче билет садып алгаш, чаныпканнар.