Кишерне көздән кайчан чәчәргә
Календарьга түгел, һава торышына карап эш итегез. Иң кулае — тәүлеклек уртача һава температурасы тотрыклы рәвештә 0…–2 °C тирәсендә торганда һәм туфрак 5 см га кадәр тирәнлектә туңа башлаганда. Россиянең урта полосасында бу гадәттә октябрь ахыры — ноябрь башына туры килә, ләкин вакыты һава торышына карап үзгәрергә мөмкин. Уралда һәм Себердә иртәрәк — октябрь ахырында, көньякта исә соңрак — ноябрьдә яки хәтта декабрь башында чәчәләр.
Мөһим: әгәр чәчкәннән соң озакка сузылган җылы көннәр ( +5 °C тан югары) килсә, орлыклар шытып чыгарга һәм беренче суыкларда өшергә мөмкин. Шуңа күрә, җылыта дигән прогноз булса, чәчүне кичектереп тору хәерле. Әгәр кар яуган булса, аны түтәлдән кырып алырга, ә чәчкәннән соң кире өстенә салырга була.
Түтәлне ничек әзерләргә
Әзерлекне сентябрьдә, чәчүгә бер ай, ай ярым кала, җир әле җылы һәм эшкәртү өчен уңайлы чакта башлау яхшырак.
Урын сайлагыз. Бу кояшлы, тигез яки бераз калкып торган урын булырга тиеш. Калкулыкта яз көне кар тизрәк эри һәм туфрак иртәрәк җылына. Уйсулыклар ярамый — анда яз көне эрегән кар сулары җыелып кала һәм орлыклар чери.
Бәрәңге, кыяр, суган, помидор, кәбестә, борчак, кабак артыннан утыртырга була. Башка тамыразыклардан (чөгендер, редис, петрушка) соң утыртмагыз. Элекке урынына кимендә 3 елдан соң гына утыртсаң яхшы.
Түтәлне әзерләү
Түтәлен көрәк тирәнлегендә казып чыгыгыз, чүп үләннәренең тамырларын җентекләп җыеп алыгыз.
Ашлама кертегез. Черемә яки компост (1 м² 3–4 кг), суперфосфат (1 м² 20–30 г) һәм калий сульфаты (1 м² 15–20 г) кертергә була. Свежий тирес кертергә ярамый — ул тамыразыклар үсешенә зыян китереп, яфракларын гына артык үстерә.
Әгәр авыр туфрак булса, структурасын яхшырту өчен, казыганда ком һәм әче булмаган торф өстәгез.
Түтәл өстен тырма белән тигезләгез.
Түтәлне бераз күтәртеп ясарга мөмкин (биеклеге 10–15 см тирәсе) — бу орлыкларны җепшек көннәрдә су басудан сакларга ярдәм итәчәк.
Орлыкларны күмү өчен коры туфрак әзерләп куегыз. Аны өй эчендә (сарайда, келәттә) саклагыз, ул туңмаска тиеш.
2–3 см тирәнлектә буразналар ясагыз (җиңел туфракларда бераз тирәнрәк, авыр туфракларда — саерак булырга мөмкин). Рәтләр арасы — 15–20 см тирәсе. Җир инде туңган булса, чәчү көнендә буразналар ясамагыз — бу авыр булачак. Шуңа алдан ясап куегыз. Чәчү вакытына кадәр буразналарны яңгыр юдырмасын өчен әзер түтәлләрне каплап торырга була.
Чәчү алдыннан су сипмәгез — дымлы туфрак кипкәч өсте катачак, бу исә орлыкларның тишелеп чыгуына комачаулый.
Чәчү вакытындагы мөһим нечкәлекләр
Орлыклар коры булырга тиеш. Шыттырмагыз — югыйсә алар кышка кадәр үсеп китәргә мөмкин.
Чәчү нормасын язгыга караганда якынча 20–25%ка арттырыгыз — бу кайбер орлыклар чыкмый калган очракка карата саклану чарасы.
Түтәлне торф, черек тирес яки коры ком белән 2–3 см калынлыкта мүлчәләгез — бу орлыкларны карсыз салкыннардан һәм җепшек көннәрдә туңып калудан саклаячак.
Тычканнардан саклагыз. Куркыту чаралары кулланырга яки чәнечкеле материаллардан мүлчә ясарга мөмкин.
https://max.ru/channel_bakcha